fa تعیین مناطق مستعد استحصال و ذخیره سازی آب باران با استفاده از تحلیل سلسله مراتبی در محیط GIS (مطالعه موردی: حوزه آبخیز رود سراب شهرستان خوشاب استان خراسان رضوی) تخصصي Special كاربردي Applicable <p><span dir="RTL">کمبود آب در مناطق خشک و نیمه خشک دنیا موجب شکننده شدن شرایط زیستی شده است</span><span dir="RTL">.</span><span dir="RTL"> بنابراین </span><span dir="RTL">شناسایی محل&shy;های مناسب جهت احداث سیستم&shy;های جمع آوری آب باران یک گام مهم در راستای به حداکثر رساندن آب قابل دسترس برای کشاورزی و دیگر مصارف محسوب می&shy;شود. با این حال انتخاب محل&shy; مناسب برای اجرای تکنولوژی&shy;های مختلف سیستم&shy;های جمع آوری آب باران در مقیاس بزرگ به دلیل نیاز به داده&shy; های زیست محیطی و زیر ساختی، یک چالش بزرگ تلقی می&shy;شود. در این تحقیق عوامل تأثیر گذار بر نفوذ و ذخیره آب باران در پروفیل خاک در حوزه آبخیز رودسرآب شهرستان خوشاب مشخص شده و وارد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (</span>AHP<span dir="RTL">) گردید که در این راستا وزن معیارهای شش گانه کاربری اراضی، شیب، نفوذپذیری، بافت خاک، عمق خاک و بارندگی با استفاده از ابزار </span>ext-AHP <span dir="RTL">نرم‌افزار </span>Arc GIS9.3 <span dir="RTL">به ترتیب برای تولید رواناب 4281/0، 193/0، 0724/0، 0725/0، 0414/0 و 1924/0و به منظور ذخیره رواناب معیار‌های پنج گانه کاربری اراضی، شیب، نفوذپذیری، بافت خاک، عمق خاک به ترتیب 102/0، 0458/0، 102/0، 504/0 و 0245/0 بدست آمد. بنابراین نتیجه می&shy;شود که اثر کاربری برای هدف تولید رواناب و اثر بافت خاک به منظور ذخیره رواناب در منطقه از بقیه عوامل بیشتر است. پس از تعیین وزن هر یک از معیارهای مزبور نقشه پتانسیل تولید رواناب و ذخیره نزولات جوی جهت جمع آوری آب در محیط </span>GIS<span dir="RTL"> به روش ترکیب خطی وزنی تهیه شد. در نهایت نقشه مناطق مناسب تولید و ذخیره آب باران بدست آمد. سپس با</span> <span dir="RTL">استفاده از روش شکست&shy;های طبیعی هیستوگرام در محیط </span>GIS <span dir="RTL">به پنج طبقه </span><span dir="RTL">خیلی خوب، خوب، متوسط، ضعیف و خیلی ضعیف </span><span dir="RTL">تقسیم شد</span><span dir="RTL">، که از کل مساحت حوزه آبخیز مورد نظر (8200 هکتار) در مجموع 58</span><span dir="RTL">٪ </span><span dir="RTL">از سطح حوزه دارای پتانسیل خوب و خیلی خوب برای ذخیره رواناب و 19٪ از سطح حوزه دارای پتانسیل خوب و خیلی خوب برای تولید روناب هستند که در واقع نشان دهنده ظرفیت بسیار بالای این حوزه جهت ذخیره و استحصال رواناب است که بالاتر از ظرفیت آن برای تولید رواناب می باشد.</span></p> <p style="margin-left:.2in;">Water shortage in arid and semi-arid world results in fragile environmental conditions<span dir="RTL">.</span> Therefore, the implementation of rainwater harvesting system is an important step in order to maximize water availability for agriculture and other uses. However, choosing the appropriate location for implementation of various systems to collect rainwater on a large scale is being a great challenge due to the need for environmental data and infrastructure. In this study, the most influential factors affecting the rainwater storage in the soil profile and runoff production in the Rudsarab watershed were fed into the analytic hierarchy process (AHP). The weights for six criteria, i.e. land use, slope, permeability, soil texture, soil depth and rainfall using ext-AHP application within the Arc GIS9.3 environment were determined as 0.4281, 0.1930, 0.0724, 0.0725, 0.0414, 0.1924, respectively for the objective of runoff production<span dir="RTL">.</span> However, based on the objective of runoff storage, the weights for criteria land use, slope, permeability, soil texture and soil depth were respectively determined as 0.102, 0.0458, 0.102, 0.504, 0.0245. Thus, in terms of runoff storage, the effect of soil texture and based on the aim of runoff production the effect of land use was more than the others for site selection in the study area<span dir="RTL">.</span> Then rain water harvesting potential map for both objectives, i.e. runoff storage and runoff production was extracted using a weighted linear combination in the GIS environment. The extracted map was classified into five suitability groups, i.e. very good, good, average, poor and very poor using the natural breaks approach. In general, it can be revealed that about 58% and 19% of the watershed area had very good and good potential for rainwater harvesting, in terms of the objectives runoff storage and runoff production, respectively. This established a more significant potential of the watershed for runoff storage, as compared with runoff production (efficiency). &nbsp;</p> استحصال آب باران, تحلیل سلسله مراتبی, تصمیم گیری چند معیاره, سیستم اطلاعات جغرافیایی, مکان‌یابی. Rain water harvesting, analytic hierarchy process, multi-criteria decision making, GIS, site selection 1 14 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-208-1&slc_lang=fa&sid=1 arezoo kheyrkhah آرزو خیرخواه arezookheyrkhah@yahoo.com 10031947532846001646 10031947532846001646 Yes دانشگاه بیرجند fatemeh mohammadi فاطمه محمدی fatememohammadi93@yahoo.com 10031947532846001647 10031947532846001647 No دانشگاه بیرجند hadi memarian هادی معماریان hadi_memarian@yahoo.com 10031947532846001648 10031947532846001648 No دانشگاه بیرجند