fa تأثیر سامانه های سطوح آبگیر باران در افزایش رطوبت خاک و رشد نهال سنجد در عون بن علی تبریز تخصصي Special پژوهشي Research <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">کمبود رطوبت ذخیره شده در خاک به علت کاهش بارش و رواناب حاصل از آن در طول فصل رشد و توزیع نامناسب بارندگی، عامل مهمی در استقرار پوشش گیاهی و رشد و تولید گونه‌های گیاهی می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">باشد. لذا کاربرد روش‌های تلفیقی جهت استفاده مناسب و بهینه از ریزش‌های جوی، علی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">الخصوص در مواردی که بارش‌ها از شدت و مدت لازم جهت تولید رواناب برخوردار نیستند، شرایط مناسبی را به منظور آبیاری باغات دیم در پی خواهد داشت. بررسی وضعیت پوشش گیاهی و باغات دیم دامنه‌ جنوبی کوه عون ابن علی نشان داد که کاهش بارش و رواناب یکی از مهمترین عوامل بازدارنده توسعه پوشش گیاهی و باغات دیم این منطقه می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">باشند. تحقیق حاضر تلاش دارد تا با استفاده بهینه از نزولات آسمانی، رطوبت خاک مورد نیاز گونه</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های گیاهی منطقه را فراهم نموده و به حل این معضل کمک نماید. مدل آماری این پروژه در قالب طرح آزمایشی بلوک</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های کاملا تصادفی با سه تیمار، شامل تیمار شاهد (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">A</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، در این تیمار جهت کاشت نهال سنجد از خاک چاله حفر شده با اضافه کردن کود حیوانی پوسیده به اندازه 25 درصد حجم چاله استفاده شده است. تیمار (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">B</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، سامانه سطوح آبگیر عایق توأم با استفاده از مواد جاذب</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> رطوبت پومیس در چاله انتهای سامانه. تیمار (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">C</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، سامانه سطوح آبگیر عایق بدون استفاده از مواد جاذب</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> رطوبت پومیس در چاله انتهای سامانه. در سه تکرار طی سال</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های 1390 تا 1392 طراحی و در منطقه عون بن علی اجرا گردید. این طرح در دامنه جنوبی عون بن علی در شیب حدود 30%، با استفاده از کرت</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های مستطیل شکل به ابعاد 5&times;7 اجرا و آمار برداری طی مدت اجرای طرح از رطوبت خاک با استفاده از دستگاه رطوبت سنج (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">TDR</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">)، ارتفاع، قطریقه و مساحت برگ</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های نهال سنجد صورت گرفت. در این طرح انتخاب نهال سنجد، به دلیل مقاومت به کم آبی و استفاده از این گیاه در پوشش فضای سبز عون بن علی می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">باشد. نتایج نشان داد که استفاده از تیمارهای مذکور، موجب افزایش معنی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دار ذخیره رطوبتی خاک، نسبت به تیمار شاهد در سطح احتمال 1 و 5 درصد گردید. مقایسه میانگین رطوبت حجمی در تیمارهای آزمایشی در هر دو سال نشان داد که تیمار سامانه سطوح آبگیر عایق توأم با استفاده از مواد جاذب</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;"> رطوبت پومیس در چاله انتهای سامانه بیشترین میزان رطوبت را در خودش ذخیره کرده و بعد از آن به ترتیب تیمارهای بدون پومیس و شاهد قرار گرفتند. همچنین تأثیر تیمارهای آزمایشی بر روی ارتفاع، قطر یقه و مساحت برگ</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">های نهال سنجد در سطح احتمال 1 درصد معنی</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">دار بود. بیشترین میزان ارتفاع نهال، قطر یقه و مساحت برگ</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&shy;</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">ها مربوط به تیمار سامانه سطوح آبگیر عایق توأم با استفاده از مواد جاذب</span></span> <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">رطوبت پومیس در چاله انتهای سامانه و کمترین آن&shy;ها مربوط به تیمار شاهد بود. بنابراین استفاده از این روش برای ایجاد فضای سبز در این منطقه توصیه می</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></span><span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">شود. </span></span><br> <strong><span style="font-family:b nazanin;">واژه&shy;های کلیدی</span></strong>: <span style="font-family:b nazanin;"><span style="font-size:12.0pt;">استحصال آب باران، پومیس، رطوبت حجمی، سامانه سطوح آبگیر، سنجد</span></span><br> &nbsp; <br> <strong>&nbsp;</strong><br> <br> <br clear="ALL" > <strong>Abstract</strong> <div style="text-align: justify;">The lack of stored soil moisture due to the reduction of rainfall and runoff during the growing season as well as inappropriate distribution of&nbsp; the rainfall is an important factor that affects the establishment of vegetation cover and the production of the plant species. Hence, the application of integrated methods for appropriate and optimized use of&nbsp; the rainfall provides suitable conditions to irrigate dry land gardens, especially in cases that the intensity and duration of the rainfall do not result in suitable runoff.&nbsp; The study of vegetation cover and dry land gardens on the southern hillside of Oun Ibn Ali showed that precipitation and runoff reduction are one of the most important factors preventing the development of vegetation cover and dry land gardens in this area. This present&nbsp; research intends to provide the soil moisture content required for plant species in the region via the optimized use of the rainfall and help to solve this problem. The statistical model of this research was performed in the form of a randomized complete block design with three treatments. The first treatment was control treatment (A), which consists of Buckthorn tree (as a resistant plant to water scarcity and widely used plant in the mountain environment), soil of pit and rotting animal manure as 25 % of the whole of the pit. The second treatment (B) was water harvesting insulator surface system accompanied with Pomis at the end of the system. Water harvesting insulator surface system without Pomis at the end of the system was the third treatment (C). The research was performed during&nbsp; 2011 to 2013 in the Oun Ibn Ali region. The dimensions and shape of plots were 7*5 and rectangle. In addition, they were built on a slope about 30%. The height, collar diameter and leaf area were taken from Oleaster (Elaeagnus angustifolia) trees and soil moisture was also measured using a TDR device during the execution of the research. In this plan, the selection of Elaeagnus angustifolia is due to its resistance to drought and the use of this plant in the vegetation cover of Oun Ibn Ali. The results showed that the use of these treatments increased the soil moisture statistically significant at1 and 5 percent compared to control treatment. Comparing the volumetric moisture average of two years revealed that water harvesting insulator surface system accompanied with Pomis at the end of the system treatment had the maximum stored moisture and without Pomis and control treatments were observed in the next order, respectively. Moreover, the effect of the experimental treatments on the height, collar diameter and leaf area of Oleaster tree was significant at 1 %. The maximum and minimum of the height, collar diameter and leaf area belong to water harvesting insulator surface system accompanied with Pomis at the end of the system and control treatments, respectively. Therefore, it is recommended to use this method to create green space in this area</div> <br> &nbsp; واژه­های کلیدی: استحصال آب باران, پومیس, رطوبت حجمی, سامانه سطوح آبگیر, سنجد Keywords: Catchment systems for rainwater collection, Pomis, Elaeagnus angustifolia, Rain water harvesting, Volumetric moisture. 19 28 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-204-1&slc_lang=fa&sid=1 mohammadebrahim sadeghzadeh محمدابراهیم صادق زاده mebsadeghzadeh@yahoo.com 10031947532846002124 10031947532846002124 Yes Agricultural and Natural Resource Research Center of East Azerbijan Province مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی jamshid yarahmadi جمشید یاراحمدی jamshid_yarahmadi@yahoo.com 10031947532846002125 10031947532846002125 No Agricultural and Natural Resource Research Center of East Azerbijan Province مرکز تحقیات و آموزش کشاورزی استان آذربایجان شرقی karim mehrvarz moghanlou کریم مهرورز مغانلو mehrvarzemoghanlou@yahoo.com 10031947532846002126 10031947532846002126 No Agricultural and Natural Resource Research Center of East Azerbijan Province مرکز تحقیات و آموزش کشاورزی استان آذربایجان شرقی niknezad داود نیک نژاد niknezad2005@yahoo.com 10031947532846002127 10031947532846002127 No Agricultural and Natural Resource Research Center of East Azerbijan Province مرکز تحقیات و آموزش کشاورزی استان آذربایجان شرقی