Journal of Rainwater Catchment Systems

fa ارزیابی تغییرات زمانی- مکانی منابع آب زیرزمینی دشت کاشمر مبتنی بر تحلیل سری زمانی داده‌های بارش و خشکسالی Evaluation of temporal-spatial changes of groundwater resources in Kashmar plain based on time series analysis of precipitation and drought data عمومى General پژوهشي Research  آب‌های زیرزمینی از منابع ارزشمند تأمین آب در جهان به شمار می‌روند. بطوریکه امروزه مطالعات نشان می‌دهند عواملی چون بارندگی کم، خشکسالی‌های مستمر و بهره برداری بیش از ظرفیت، باعث ایجاد خسارت های اقتصادی و زیست محیطی شده است. لذا این تحقیق با هدف ارزیابی اثرات بارندگی و خشکسالی بر سطح سفره آب زیرزمینی دشت کاشمر به عنوان یکی از مهمّترین دشت های حاصلخیز خراسان رضوی در شرق ایران و با استفاده از روش های تحلیل سریهای زمانی مان-کندال و پتیت انجام شد. در این تحقیق از دوره آماری 30 ساله (1368-1397) دادههای بارندگی ایستگاه هواشناسی کاشمر، جهت ارزیابی اثرات خشکسالی هواشناسی، با شاخص SPI و از داده‌های آماری 17 چاه پیزومتر منطقه مورد مطالعه در یک دوره زمانی 23 ساله (1375-1397) جهت ارزیابی خشکسالی آب زیرزمینی، با شاخص PSI استفاده شد. نتایج تحلیل سری زمانی شاخص SPI در بازههای مختلف 3، 6، 12 و 24 ماهه در بازه زمانی 1368-1397 نشان داد که تغییرات تدریجی موجود در بازه 6 و 12 ماهه در سطح پنج درصد معنی دار p-value= 0.05) ) که نقطه تغییر آنها در سال 79-1378 بوده و در بازه 3 و 24 ماهه معنی دار نبوده است. سری زمانی شاخص PSI در چاه های کلاته رحیم و خلیل آباد (در بخش های جنوب و شمال منطقه)  به دلیل اینکهp-value≠ 0.05  غیر معنی دار و بقیه چاه ها معنی دار می باشد. این بدان معنی است که چاههای کلاته رحیم و خلیل آباد به دلیل عملیات های آبخوانداری صورت گرفته در منطقه شرایط بهتری در هنگام رخداد خشکسالی ها داشته اند. بنابراین، دشت کاشمر در بازه 23 ساله 1375 تا 1397 دچار خشکسالی آب زیرزمینی بوده است. باتوجه به نتایج شاخص‌های  SPI و PSI، خشکسالی هواشناسی بر منابع آب زیرزمینی تاثیرگذار بوده است، اما عامل مهمتر در خشکسالی آب زیرزمینی، بهرهبرداری بیش از حد از منابع آب زیرزمینی می باشد که این بهرهبرداری ها باعث افت سطح آب به مقدار 40 سانتیمتر در سال در دشت کاشمر شده است. <pre> Groundwater is one of the most important resources of water in the world. Studies show that low rainfall, persistent droughts, and over-exploitation have caused economic and environmental damage. Therefore, this study was conducted to evaluate the effects of rainfall and drought on the groundwater of Kashmar plain as one of the most important fertile plains of Khorasan Razavi in eastern Iran, using Man-Kendall and Petit time series. In this study, from the 30-year statistical period (1989-2017), the rainfall data of Kashmar meteorological station were used to evaluate the effects of meteorological drought, with SPI index. Furthermore, the statistical data of 17 piezometer wells in the study area in 23 years (1996-2017) were used to assess groundwater drought, with PSI index. The results of the time series analysis of the SPI index in different ranges of 3, 6, 12, and 24 months in 1989-2017 showed that the gradual changes in the range of 6 and 12 months at the five percent significant level (p-value = 0.05), which the point of change was 1999-2000, however, it was not significant in 3 and 24 months. Since p-value≠ 0.05, the time series of the PSI index in Kalat-e-Rahim and Khalilabad wells (in the southern and northern parts of the region) is not significant, but the other wells are significant. This means that Kalat-e-Rahim and Khalilabad wells were in better condition during droughts due to aquifer operations in the area. Therefore, Kashmar plain has suffered from groundwater drought from 1996 to 2018. According to the SPI and PSI indices, meteorological drought has affected groundwater resources, but a more important factor in groundwater drought is the over-exploitation of groundwater, which has led to declining 40 cm groundwater levels per year in Kashmir plain. </pre> افت سطح آب زیرزمینی, روش‌های زمین آمار, شاخص SPI, شاخص PSI, SPI Index, PSI Index, Groundwater Level Loss, Ground statistics methods. 55 69 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-1642-1&slc_lang=fa&sid=1 shiva azadi شیوا آزادی azadishiva74@yahoo.com 10031947532846003283 10031947532846003283 Yes دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی hadi memarain هادی معماریان hadi_memarian@yahoo.com 10031947532846003284 10031947532846003284 No دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی mohsen pourreza محسن پوررضا mohsen.pourreza@birjand.ac.ir 10031947532846003285 10031947532846003285 No دانشگاه بیرجند، خراسان جنوبی meysam abedinpour میثم عابدین پور abedinpour_meysam@yahoo.com 10031947532846003286 10031947532846003286 No مرکز آموزش عالی کاشمر، خراسان رضوی morteza akbari مرتضی اکبری m_akbari@um.ac.ir 10031947532846003287 10031947532846003287 No دانشگاه فردوسی مشهد، خراسان رضوی