fa بررسی تأثیر تغییر مؤلفه‌های اقلیمی بر رواناب با استفاده از چهارچوب بودیکو- ژانگ (مطالعه موردی: بخش‌هایی از حوزه آبخیز قره‌قوم) تخصصي Special پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">فرآیند تغییر اقلیم یکی از اصلی‌&shy;ترین چالش&shy;‌هایی است که در دهه‌&shy;&shy;های اخیر، زندگی انسان&shy;‌ها را تحت تأثیر قرار داده&shy; است و به جهت تأثیر بر دما و بارش، نقش بسزایی در تغییر رواناب دارد. از این‌رو درک آن بر ارزیابی منابع آب و تحولات </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">راهبردی</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> سازگار، اهمیت زیادی دارد. هدف از این پژوهش، بررسی تأثیرات تغییر اقلیم بر رواناب با استفاده از چهارچوب بودیکو است. به این منظور چهار زیرحوزه آبخیز اولنگ اسدی، ارداک بند ساروج، زشک و سد کارده از حوزه آبخیز قره‌&shy;قوم انتخاب شد. سپس با به کارگیری از داده‌&shy;های دما و بارش ریزمقیاس شده پروژه</span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> CORDEX </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">مدل </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">&nbsp;GFDL-ESM2M</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">تحت دو سناریو انتشار (</span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">RCP4.5</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">RCP8.5</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">)، میزان تغییرات رواناب طی بازه زمانی (2100-2006) بررسی شد. نتایج ارزیابی مدل بودیکو-ژانگ به کمک آماره نش-ساتکلیف بین 87/0-72/0 به‌دست آمد که نشان‌گر کیفیت مناسب برآورد رواناب است. هم‌چنین، نتایج مدل </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">GFDL-ESM2M</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> حاکی از افزایش دما و کاهش بارندگی تحت هر دو سناریوی اقلیمی </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">RCP4.5</span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">RCP8.5</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> بود. پیش‌بینی‌های دما از </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">GCM‌</span></span></span><span dir="RTL" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> بیان‌گر آب و هوای گرم‌تر در آینده با روند صعودی و معنادار و کاهش قابل توجه بارش با روند نزولی و معنادار بود که هر دو عامل، نقش مهم و مثبتی در کاهش رواناب آینده دارند. نتایج حاصل از آزمون من-کندال نشان داد که رواناب در همه زیرحوزه‌های آبخیز مورد مطالعه تحت هر دو سناریوی </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">RCP4.5</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">RCP8.5</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و طی دوره 2100-1989، روندی نزولی داشته است و </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">بنابراین می‌توان گفت افزایش دما و هم‌چنین کاهش بارش در آینده می‌تواند موجب کاهش میزان رواناب شود.</span></span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">Climate change is one of the main challenges that has affected human life in recent decades. It plays a significant role in changing runoff due to its effects on temperature and precipitation. Therefore, evaluating this phenomenon is very important for assessing water resources and land management based on sustainable development. This research aimed to investigate the effects of climate change on runoff using the Budyko framework. Four sub-watersheds named Olang Asadi, Ardak Band Sarooj, Zoshk, and Kardeh Dam were selected from the QareQom watershed. Then, using the downscaled temperature and precipitation data of the CORDEX project of the GFDL-ESM2M model, under two emission scenarios (RCP4.5 and RCP8.5), the runoff variation was evaluated for the times period of 2006-2100. The Nash-Sutcliffe statistic for the results produced by the Budyko-Zhang model for the studied areas was between 0.72-0.87, which indicated the appropriate performance of this model in runoff estimation. In addition, the results of the GFDL-ESM2M model indicated an increase in temperature and a decrease in rainfall under both RCP4.5 and RCP8.5 climate scenarios. The temperature forecasts from GCM indicated a warmer climate in the future with a significant upward trend and a significant decrease in precipitation with a significant downward trend, both of which play an important role in reducing future runoff. The results of the Mann-Kendall test showed that the runoff in all the studied areas under both RCP4.5 and RCP8.5 scenarios and during the period of 1989-2100 had a downward trend. It can be concluded that the increase in temperature and also the decrease in precipitation in the future can reduce the runoff.</span></span> پیش‌بینی بارش, پیش‌بینی دما, مدل GFDL-ESM2M, من-‌کندال, CORDEX CORDEX, GFDL-ESM2M model, Mann-Kendall, rainfall change, temperature change 67 88 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-546-1&slc_lang=fa&sid=1 Solale Kabiri Shah Abad سلاله کبیری شاه آباد solale.kabiri666@gmail.com 10031947532846005302 10031947532846005302 No M.Sc. Student, Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشجوی کارشناسی ارشد، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Ali Golkarian علی گلکاریان Golkarian@um.ac.ir 10031947532846005303 10031947532846005303 Yes Assistant Professor, Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران Mohammad Taghi Dastoorani محمدتقی دستورانی dastorani@um.ac.ir 10031947532846005304 10031947532846005304 No Professor, Department of Range and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran استاد، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران