fa تحلیل تغییرات مساحت و کیفیت آب تالاب‌های حوزه آبریز گدارچای تخصصي Special پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">تالاب‌ها از مهم‌ترین اکوسیستم‌های طبیعی به‌شمار می‌روند و نقشی حیاتی در تنظیم چرخه آب، پشتیبانی از تنوع زیستی و ارائه خدمات زیست‌محیطی ایفا می‌کنند. این مناطق به‌دلیل حساسیت زیاد به تغییرات اقلیمی و فعالیت‌های انسانی، در دهه‌های اخیر با کاهش مساحت و تغییر در کیفیت آب مواجه شده‌اند. در این مطالعه، تغییرات مساحت و کیفیت آب تالاب‌های دائمی و فصلی طی بازه زمانی 34 ساله بررسی شد. برای تهیه نقشه‌های کاربری اراضی، از تصاویر ماهواره‌ای </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Landsat 5, 7</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Sentinel-2</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> با تفکیک مکانی دقیق و نرم‌افزارهای </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">ArcGIS Pro</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">ENVI</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> استفاده شد. تحلیل‌ها با روش‌های پیشرفته‌ای مانند </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">SVM</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> و مدل‌های مارکوف انجام گرفت. نتایج نشان داد که مساحت اراضی آبی و باغات از 77/348 کیلومترمربع در سال 1990 به 20/634 کیلومترمربع در سال 2024 افزایش یافته و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2030 به 722.90 کیلومترمربع برسد. در مقابل، مراتع به‌طور مداوم کاهش یافته و از 13/1498 کیلومترمربع در سال 1990 به 06/1037کیلومترمربع در سال 2024 رسیده است. هم‌چنین تالاب‌های فصلی نوسانات بیش‌تری نسبت به تالاب‌های دائمی نشان می‌دهند. تالاب‌های یادگارلو و طالقان در سال‌های خشک کاهش شدیدی داشته‌اند، درحالی‌که تالاب‌های دائمی مانند آق‌قلعه و درگه‌سنگی پایداری بیش‌تری نشان داده‌اند. این نتایج بر اهمیت مدیریت منابع آب و برنامه‌ریزی مناسب برای حفاظت از تالاب‌ها، به‌ویژه در دوره‌های خشکسالی، تأکید ‌دارند.</span></span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">This study examines the changes in the area and water quality of both permanent and seasonal wetlands over 34 years, highlighting their sensitivity to climate change and human activities. Wetlands, vital for regulating the water cycle and supporting biodiversity, have seen a significant decline in area and water quality in recent decades. Satellite images from Landsat 5, 7, and Sentinel-2, with high spatial resolution, were used to generate land use maps, processed with ArcGIS Pro and ENVI software. The analysis utilized advanced techniques such as SVM, Markov, and CA-Markov models. Water quality data from 2021 to 2024 in permanent wetlands were analyzed, focusing on parameters such as TSS, NO₃, PO₄&sup2;⁻, pH, TDS, COD, BOD₅, and EC. The results indicate a notable increase in water bodies and orchards, expanding from 348.77 km2 in 1990 to 634.20 km2 in 2024, with a predicted rise to 722.90 km2 by 2030. Conversely, rangelands decreased from 1,498.13 km&sup2; in 1990 to 1,037.06 km&sup2; in 2024, and are expected to further decrease to 938.30 km&sup2; by 2030. Rainfed lands remained relatively stable, while seasonal wetlands exhibited more fluctuations than permanent ones. The study also revealed that seasonal wetlands like Yadegarlu and Taleghan experienced significant reductions during dry years, whereas permanent wetlands such as Agh-Gol and Dargeh-Sangi showed greater stability. These findings underscore the importance of effective water resource management and planning, particularly during drought periods, to ensure the protection and sustainability of wetlands..</span></span> تغییرکاربری اراضی, پایش تالاب‌ها, تأثیرات انسانی, مدیریت منابع آب Land Use Change, Wetland Monitoring, Human Impacts, Water Resource Management 67 84 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-1421-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Koohani محمد کوهانی koohani27@gmail.com 10031947532846006142 0009-0002-8128-2275 No Ph.D. Student, Water Engineering Depatment, Faculty of agriculture, University of Urmia, Urmia, Iran, Email: Koohani27@gmail.com دانشجوی دکتری آبیاری زهکشی گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران،Koohani27@gmail.com Javad Behmanesh جواد بهمنش j.behmanesh@urmia.ac.ir 10031947532846006143 10031947532846006143 Yes Professor, Water Engineering Depatment, Faculty of agriculture, University of Urmia, Urmia, Iran, Email: j.behmanesh@urmia.ac.ir استاد، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران، j.behmanesh@urmia.ac.ir Vahid Rezaverdinejad وحید رضاوردی نژاد v.verdinejad@urmia.ac.ir 10031947532846006144 10031947532846006144 No Professor, Water Engineering Depatment, Faculty of agriculture, University of Urmia, Urmia, Iran, Email: v.verdinejad@urmia.ac.ir استاد، گروه مهندسی آب، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران، v.verdinejad@urmia.ac.ir