Journal of Rainwater Catchment Systems
سامانه‌هاي سطوح آبگير باران
Iranian Journal of Rainwater Catchment Systems
Agriculture
http://jircsa.ir
1
admin
2423-5970
2783-1531
fa
jalali
1405
6
1
gregorian
2026
9
1
14
4
online
1
fulltext
fa
پویایی فرسایندگی باران و پوشش گیاهی برای مدیریت رسوب سامانه‌های استحصال آب باران حوزه دلی
Rainfall Erosivity and Vegetation Dynamics for Sediment Management in Rainwater-Harvesting Systems of the Deli Watershed
تخصصي
Special
پژوهشي
Research
<table align="right" class="Table" dir="rtl" style="width:100.0%; border-collapse:collapse; border:none" width="100%">
<tbody>
<tr>
<td style="border-bottom:1px dashed #4bacc6; width:72%; padding:5px 5px 5px 5px; border-top:1px dashed #4bacc6; border-right:1px dashed #4bacc6; border-left:1px dashed #4bacc6" valign="top"><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:normal"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:"Times New Roman","serif""><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">انباشت رسوب، یکی از عوامل محدودکننده ظرفیت و دوام بهره‌برداری از سامانه‌های استحصال آب باران و سازه‌های کوچک آبخیزداری است. در این پژوهش، ارتباط عامل فرسایندگی باران </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">(</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">R)‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏ </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">و حفاظت سطحی ناشی از پوشش گیاهی با تغییرات سالانه فرسایش مدل‌شده حوزه دلی طی دوره ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۵ بررسی شد. برای این منظور، ۱۴۱۶ تصویر پردازش‌شده لندست ۵ تا ۹، بارش روزانه ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">CHIRPS‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏، </span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">مدل رقومی ارتفاع ۳۰ متر، داده‌های خاک ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:9.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">OpenLandMap</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏ و شواهد صحرایی گزارش‌های منطقه تلفیق شد. شاخص‌های تصاویر لندست ۵ و ۷ با روابط محلی به مبنای لندست ۸ تبدیل و سپس ۲۱ ترکیب سالانه تهیه شد. عامل پوشش</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">–</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">مدیریت ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">(</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">C)</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏ از شاخص پوشش گیاهی همگن‌شده و فرسایندگی باران از شاخص فورنیه اصلاح‌شده برآورد شد. خروجی معادله جهانی اصلاح‌شده فرسایش خاک، با واحد اسمی تن در هکتار در سال، برای مقایسه نسبی سال‌ها به‌کار رفت و معادل رسوب اندازه‌گیری‌شده نیست. برآوردگر شیب سن، آزمون من</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">–</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">کندال، آزمون پتیت و همبستگی اسپیرمن برای تحلیل زمانی استفاده شد. عامل فرسایندگی از ۵۰۵</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">٫</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">۷۸ در ۲۰۰۸ تا ۳۸۸۹</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">٫</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">۵۶ مگاژول میلی‌متر بر هکتار بر ساعت در سال در ۲۰۱۸ تغییر کرد، اما روند آن معنی‌دار نبود ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">(p</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black"> = 0.349).</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏ عامل پوشش روند کاهشی معنی‌دار داشت (شیب منفی ۰</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">٫</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">۰۰۲۶۷ در سال؛ ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">p</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black"> = 0.0012</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏) و ۲۰۱۳ آخرین سال پیش از افت میانگین آن بود ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">(</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">p = 0.0067</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">)</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">.</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏ پاسخ سالانه از ۱۳۸</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">٫</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">۳۳ در ۲۰۱۰ تا ۱۰۴۰</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">٫</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">۲۰ تن در هکتار در سال در ۲۰۱۸ متغیر بود و روند معنی‌داری نداشت. ارتباط فرسایندگی با پاسخ قوی بود ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">(</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Calibri","sans-serif""><span style="color:black">ρ</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black"> = 0.981)</span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black"></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏، اما ارتباط عامل پوشش معنی‌دار نبود ‏</span></span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">(</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">ρ = −0.071; p = 0.758</span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">)</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="color:black">.</span></span><span dir="LTR" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‎</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">‏ بیش‌ترین میانگین پاسخ در وضعیت فرسایندگی زیاد</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">–</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">حفاظت کم مشاهده شد (۸۶۳</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">٫</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">۴۹). طبقه‌بندی چهارگانه فرسایندگی</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"Arial","sans-serif""><span style="color:black">–</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""><span style="color:black">حفاظت برای زمان‌بندی پایش، پاک‌سازی ورودی‌ها و نگهداری رسوب‌گیرها پیشنهاد می‌شود؛ اعتبارسنجی میدانی و تأیید پایگاه داده سازه‌های اجراشده برای کاربرد قطعی آن ضروری است.</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span></span></span></td>
</tr>
</tbody>
</table>
<span style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="font-family:"Times New Roman","serif""><span style="color:black">Sediment is a recurrent operational constraint in rainwater-harvesting and small watershed management systems. This study examined annual RUSLE-based erosion response in the 105.20 km² Deli watershed, Iran, during 2005–2025 to quantify its internal associations with rainfall erosivity and vegetation-derived surface protection. The analysis combined 1,416 Landsat scenes, CHIRPS rainfall, a 30 m digital elevation model and OpenLandMap soil data. Annual series were analysed using Sen’s slope, Mann–Kendall and Pettitt tests, and Spearman correlation. Rainfall erosivity ranged from 505.78 to 3,889.56 MJ mm ha⁻¹ h⁻¹ yr⁻¹ without a significant monotonic trend (p = 0.349). The cover-management factor declined significantly (Sen’s slope = −0.00267 yr⁻¹; p = 0.0012), with a downward change between 2013 and 2014 (p = 0.0067). Modelled erosion response ranged from 138.33 to 1,040.20 nominal t ha⁻¹ yr⁻¹ and had no significant trend. Its association with rainfall erosivity was strong (ρ = 0.981), whereas its association with the basin-mean C factor was not significant (ρ = −0.071). These are internal model diagnostics, not independent validation or causal effects. A four-state rainfall–protection classification supports the timing of inspections and maintenance, but estimating sediment delivery and evaluating existing structures require field measurements and a verified as-built inventory.</span></span></span></span>
تغییر رژیم, خوزستان, سال‌های حدی, شاخص فورنیه اصلاح‌شده, پایش چندحسگری, کنترل رسوب
Change-point detection, Extreme years, Modified Fournier index, Multi-sensor monitoring, Operational sediment control
0
0
http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-2466-1&slc_lang=fa&sid=1
Amin
Zoratipour
امین
ذرتی پور
Zoratipour@asnrukh.ac.ir