fa ارتقای بهره‌وری آب سبز در باغ انگور دیم از طریق استحصال آب باران در شرایط بهره‌بردار تخصصي Special كاربردي Applicable <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">هدف از این پژوهش ارائه الگویی فنی و صحیح از احداث باغ انگور دیم مبتنی بر استحصال آب باران <span style="background:yellow">(آب سبز)</span> نسبت به شرایط موجود (شیوه نادرست احداث باغ / شخم سالیانه و کشت گندم در اراضی شیبدار) <span style="background:yellow">می‌باشد</span> تا ضمن پرهیز از دست‌کاری در خاک و جلوگیری از فرسایش آن، سبب شود که با استحصال آب باران، ذخیره‌سازی و کنترل تبخیر، بروز تنش در باغات انگور را کاهش و نتیجه مطلوبی را به همراه داشته و در نهایت بهره‌وری <span style="background:yellow">آب سبز (که کسری از آب باران بوده که به درون خاک نفوذ و در دسترس گیاهان قرار می‌گیرد)، را ارتقا یابد.</span> این پژوهش مزرعه‌ای از سال زراعی 98-97 در استان خراسان شمالی، شهرستان بجنورد منطقه بدرانلو (روستای محمد قلعه یا ممو) و به مدت 4 سال با مشارکت بهره‌بردار <span style="background:yellow">اجرا شده است.</span></span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">پس از انتخاب مکان مورد نظر، دو رقم انگور دیم مورد تایید مرکز تحقیقات استان (ترکمن 4 و رشه) که دارای گواهی سلامت و اصالت بوده، تهیه و با رقم مرسوم و شاهد منطقه (کلاهداری) مقایسه گردید.</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">پارامترهای اقلیمی شامل بارش، دما و رطوبت نسبی از نزدیک‌ترین ایستگاه هواشناسی دریافت و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">میانگین بارش 4 ساله (1397-1401) برابر 188 میلی‌متر با پراکنش نسبتا مناسبی بوده است. با توجه به وجود خلأ در بهره‌وری آب سبز و مصارف و تلفات غیرسودآور آب سبز در باغات انگور دیم بدرانلو و به منظور تغییر رفتار و بهبود نگرش جامعه هدف نسبت به مدیریت آب سبز، بسته جامع جمع‌آوری آب باران برای احداث باغ انگور دیم (جمع‌آوری آب باران، ارقام جدید و سالم انگور، ایجاد بستر با حفر کانال عمود بر شیب، مالچ خاک و گیاه، افزودن قارچ میکوریزا برای ریشه‌زایی، هرس فرم و ...) با شرایط موجود (کشاورزی دیم و باغات دیم موجود) مقایسه شد.</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">داده‌ها و اطلاعات مزرعه‌ای و درصد گیرایی و میزان رشد ثبت گردید. درصد گیرایی (افزون بر 98 درصد) و وضعیت رشد درختان (150-40 سانتی‌متر سالیانه) حاکی از توفیق پروژه است. از نظر میزان حداکثر رشد، بین ارقام جدید با شاهد کلاهداری، در سطح آماری 1 درصد، تفاوت معنی‌داری وجود داشت. بدلیل محدودیت زمانی اجرای پژوهش، دستیابی به عملکرد اقتصادی میسر نشد، اما وضعیت رشدی مطلوب و انجام هرس سبز تابستانه، عدم مواجه با تنش تابستانه، اقدام برای اجرای طرح فراز (روسیمی) و مهم‌تر از همه، اصلاح رفتار بهره‌برداران و احداث باغ بر اساس ضوابط و معیارها از جمله دستاوردهای این پژوهش عرصه‌ای بوده است. </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="background:yellow"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">مقایسه </span></span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:yellow"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black">میزان بهره‌وری اقتصادی آب سبز در مزارع گندم دیم پیرامونی برابر 4/221 هزار ریال (ناخالص) بر متر مکعب و برای باغات انگور دیم موجود (رقم کلاهداری) برابر 2/336 هزار ریال (ناخالص) بر متر مکعب،</span></span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"><span style="color:black"> حاکی از وجود ظرفیت‌ها و توان محلی در ارتقای بهره‌وری آب سبز برای احداث یا اصلاح باغات دیم انگور ارقام جدید (ترکمن 4 و رشه) با رعایت ضوابط و تعبیه سامانه استحصال آب باران و کنترل تبخیر است.</span></span></span><br> &nbsp; <span style="font-size:9.0pt"><span style="background:yellow"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">The </span></span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span style="background:yellow"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">aim of this research was to develop and present a technically sound model for establishing a rainfed grape orchard based on rainwater harvesting under existing local conditions, where improper orchard construction, annual plowing, and wheat cultivation on sloping lands have led to soil disturbance and erosion. The proposed model seeks to prevent soil manipulation, control erosion, reduce plant stress through rainwater harvesting and water storage, minimize evaporation losses, and ultimately improve green water productivity. This four-year field study was conducted in the Badranloo region of Bojnourd County, North Khorasan Province, with the participation of a local farmer. Two rainfed grape cultivars approved by the provincial research center (Torkeman-4 and Rashe), certified for health and authenticity, were compared with the conventional regional control cultivar (Kolahdari). Given the existing gaps in green water productivity and the inefficient use and loss of green water in the rainfed grape orchards of Badranloo, a comprehensive rainwater harvesting package was designed and evaluated. This package included rainwater harvesting structures, the use of improved and healthy grape cultivars, contour trenching perpendicular to the slope, application of soil and plant mulches, inoculation with mycorrhizal fungi to enhance root establishment, and formative pruning. The integrated package was compared with prevailing conditions, including traditional rainfed wheat cultivation and existing rainfed orchards. In addition to analyzing regional meteorological data (rainfall, temperature, and relative humidity), field observations were conducted to record water capture efficiency and vegetative growth rates. The results showed a water capture rate exceeding 98% and annual vegetative growth ranging from 40 to 150 cm, indicating successful establishment and adaptation. The farmer&rsquo;s initiative in implementing the Faraz (Rosimi) training system further demonstrated satisfaction with the outcomes. A statistically significant difference (p < 0.01) was observed between the improved cultivars and the conventional control cultivar in terms of maximum growth rate. Although the study period was insufficient to achieve full economic yield, the project resulted in favorable vegetative growth, successful summer green pruning, absence of summer drought stress, progress toward implementation of the Faraz (Rosimi) training system, and&mdash;most importantly&mdash;improved farmer behavior and adoption of standard-based orchard establishment practices. Comparison of rainfall productivity in regional rainfed wheat fields and existing rainfed grape orchards (Kolahdari cultivar) highlights substantial local capacity for enhancing green water productivity through proper orchard design, adherence to technical criteria, installation of rainwater harvesting systems, and evaporation control measures</span></span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span style="background:yellow"><span style="font-family:&quot;Times New Roman&quot;,serif"><span style="color:black">.</span></span></span></span> حفر کانال عمود بر شیب، کاهش تبخیر، انگور جدید دیم. Rainwater harvesting, Green water productivity, Evaporation, Rainfed grape. 0 0 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-63-4&slc_lang=fa&sid=1 Ali Reza Tavakoli علیرضا توکلی art.tavakoli@gmail.com 10031947532846006088 10031947532846006088 Yes Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Ahmad Asghari احمد اصغری ahmadasgharie@gmail.com 10031947532846006089 10031947532846006089 No Agricultural Jihad Organization of North Khorasan Province سازمان جهادکشاورزی استان خراسان شمالی