دانشجوی دکتری، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران، roghayehmohamadlou@gmail.com
چکیده: (733 مشاهده)
راهکارهای نوین با بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته میتوانند نقش مؤثری در بهینهسازی مصرف آب و بهبود مدیریت منابع آبی ایفا کنند. بر همین اساس، پژوهش حاضر با هدف شناسایی انواع این راهکارها و ارزیابی میزان اثربخشی آنها بر پایداری منابع آب، بهویژه در استانهای خشک و نیمهخشک کشور، انجام شده است. در این راستا، مقالات داخلی منتشر شده در بازه زمانی ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۴ مورد بررسی قرار گرفتهاند تا ضمن تحلیل یافتههای موجود، رهیافتهای ارائهشده بهصورت نظاممند تحلیل شوند. نتایج نشان میدهد که استفاده از فناوریهایی همچون سدهای زیرزمینی، سامانههای جمعآوری آب باران، بازچرخانی آب و پساب، بهرهگیری از آب مجازی، سامانههای پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی آبخوانها، و بهویژه اصلاح در حکمرانی آب، در صورت اجرای هدفمند و بومیسازیشده، میتواند به کاهش وابستگی به منابع متعارف و افزایش تابآوری مناطق خشک منجر شود. با این حال، بررسی منابع داخلی نشان میدهد که میزان اثربخشی و موفقیت این راهکارها هنوز بهطور جامع مورد ارزیابی قرار نگرفته و اغلب مطالعات موجود، به دورههای زمانی کوتاهمدت (عمدتاً یکساله) محدود شدهاند. این در حالی است که برای دستیابی به تصویر دقیقتری از تأثیر واقعی این اقدامات بر بهبود وضعیت منابع آب، انجام مطالعات بلندمدت و جامع، حداقل در بازههای چندساله، ضروری است. تنها در این صورت میتوان اطلاعات قابلاعتمادی را در اختیار نهادهای اجرایی، برنامهریزان و جوامع محلی قرار داد و زمینه تصمیمگیریهای مؤثر و پایدار را فراهم ساخت. افزون بر این، موفقیت این راهکارها بهشدت تحت تأثیر عواملی نظیر شرایط زمینشناسی، توزیع مکانی و زمانی بارندگی، زیرساختهای محلی و استفاده از مدلهای تحلیلی دقیق مانند GIS و منطق فازی قرار دارد. از سوی دیگر، ساختار حکمرانی آب در ایران، بهدلیل تمرکزگرایی، ناهماهنگی نهادی، و ضعف در جلب مشارکت ذینفعان، یکی از مهمترین موانع در مسیر تحقق مؤثر این اقدامات محسوب میشود. در نتیجه، تحول در حکمرانی منابع آب از طریق رویکرد مشارکتمحور، ارتقای شفافیت، هماهنگی میان سیاستها، بهرهگیری از دانش بومی، تلفیق تخصصهای بینرشتهای و استفاده از راهکارهای نوین سازگار با اقلیم کشور، ضرورتی اجتنابناپذیر به شمار میرود.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1404/5/14 | ویرایش نهایی: 1404/12/9 | پذیرش: 1404/8/7 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1404/10/14 | انتشار الکترونیک: 1404/10/14
