استادیار، گروه تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران، m.rostamikhalaj@areeo.ac.ir
چکیده: (721 مشاهده)
خشکسالی از مهمترین بلایای اقلیمی در مناطق خشک و نیمهخشک است که با ایجاد کمبود منابع آب، اثرات گستردهای بر محیطزیست و اقتصاد تاثیر میگذارد. درک چگونگی انتقال خشکسالی از بخش هواشناسی به هیدرولوژیکی، یکی از گامهای اساسی در مدیریت پایدار منابع آب محسوب میشود. هدف از این پژوهش، بررسی ارتباط ویژگیهای خشکسالی هواشناسی با نسبت انتشار در مقیاس رخداد و ارزیابی حساسیت حوزههای آبخیز استان خراسان رضوی در برابر فرآیند انتشار خشکسالی است. برای این منظور، دادههای بارش و رواناب ماهانه 46 حوضه در بازه زمانی 29 ساله مورد استفاده قرار گرفت و شاخصهای SPI و SSI محاسبه شدند. سپس روابط نمایی بین نسبتهای انتشار استاندارد و ویژگیهای خشکسالی هواشناسی برازش داده شد و ضرایب حساسیت برای هر ایستگاه استخراج شد. نتایج نشان داد که در تمامی حوضهها نسبت انتشار با افزایش شدت و حدت خشکسالی هواشناسی بهصورت نمایی کاهش مییابد. میانگین ضرایب تعیین برای روابط شدت و حدت بهترتیب برابر 43/0 و 48/0 بوده و در بیش از ۸۵ درصد از حوضهها از نظر آماری معنیدار است. حوضه موشنگ با ضریب حساسیت شدت 29/2 و ضریب حساسیت حدت 77/1 بهعنوان حساسترین و حوضه دهنهشور با ضریب حساسیت شدت 08/1 و ضریب حساسیت حدت 92/0 بهعنوان پایدارترین حوضه شناسایی شد. همچنین بین کسری برف و ضریب حساسیت شدت رابطه منفی معنیداری مشاهده شد که نشان میدهد افزایش سهم بارش برفی موجب کاهش شدت انتشار میشود. یافتهها حاکی از ناهمگنی مکانی قابلتوجه در رفتار حوضهها و نقش مؤثر شرایط اقلیمی و فیزیوگرافی در کنترل فرآیند انتشار خشکسالی است. نتایج این مطالعه میتواند مبنایی برای شناسایی حوضههای بحرانی و تدوین راهبردهای مدیریت تطبیقی منابع آب در مناطق خشک ایران باشد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1404/8/13 | ویرایش نهایی: 1404/12/2 | پذیرش: 1404/9/30 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1404/10/14 | انتشار الکترونیک: 1404/10/14
