هدف از این پژوهش ارائه الگویی فنی و صحیح از احداث باغ انگور دیم مبتنی بر استحصال آب باران (آب سبز) نسبت به شرایط موجود (شیوه نادرست احداث باغ / شخم سالیانه و کشت گندم در اراضی شیبدار) میباشد تا ضمن پرهیز از دستکاری در خاک و جلوگیری از فرسایش آن، سبب شود که با استحصال آب باران، ذخیرهسازی و کنترل تبخیر، بروز تنش در باغات انگور را کاهش و نتیجه مطلوبی را به همراه داشته و در نهایت بهرهوری آب سبز (که کسری از آب باران بوده که به درون خاک نفوذ و در دسترس گیاهان قرار میگیرد)، را ارتقا یابد. این پژوهش مزرعهای از سال زراعی 98-97 در استان خراسان شمالی، شهرستان بجنورد منطقه بدرانلو (روستای محمد قلعه یا ممو) و به مدت 4 سال با مشارکت بهرهبردار اجرا شده است.پس از انتخاب مکان مورد نظر، دو رقم انگور دیم مورد تایید مرکز تحقیقات استان (ترکمن 4 و رشه) که دارای گواهی سلامت و اصالت بوده، تهیه و با رقم مرسوم و شاهد منطقه (کلاهداری) مقایسه گردید.پارامترهای اقلیمی شامل بارش، دما و رطوبت نسبی از نزدیکترین ایستگاه هواشناسی دریافت و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت.میانگین بارش 4 ساله (1397-1401) برابر 188 میلیمتر با پراکنش نسبتا مناسبی بوده است. با توجه به وجود خلأ در بهرهوری آب سبز و مصارف و تلفات غیرسودآور آب سبز در باغات انگور دیم بدرانلو و به منظور تغییر رفتار و بهبود نگرش جامعه هدف نسبت به مدیریت آب سبز، بسته جامع جمعآوری آب باران برای احداث باغ انگور دیم (جمعآوری آب باران، ارقام جدید و سالم انگور، ایجاد بستر با حفر کانال عمود بر شیب، مالچ خاک و گیاه، افزودن قارچ میکوریزا برای ریشهزایی، هرس فرم و ...) با شرایط موجود (کشاورزی دیم و باغات دیم موجود) مقایسه شد.دادهها و اطلاعات مزرعهای و درصد گیرایی و میزان رشد ثبت گردید. درصد گیرایی (افزون بر 98 درصد) و وضعیت رشد درختان (150-40 سانتیمتر سالیانه) حاکی از توفیق پروژه است. از نظر میزان حداکثر رشد، بین ارقام جدید با شاهد کلاهداری، در سطح آماری 1 درصد، تفاوت معنیداری وجود داشت. بدلیل محدودیت زمانی اجرای پژوهش، دستیابی به عملکرد اقتصادی میسر نشد، اما وضعیت رشدی مطلوب و انجام هرس سبز تابستانه، عدم مواجه با تنش تابستانه، اقدام برای اجرای طرح فراز (روسیمی) و مهمتر از همه، اصلاح رفتار بهرهبرداران و احداث باغ بر اساس ضوابط و معیارها از جمله دستاوردهای این پژوهش عرصهای بوده است. مقایسه میزان بهرهوری اقتصادی آب سبز در مزارع گندم دیم پیرامونی برابر 4/221 هزار ریال (ناخالص) بر متر مکعب و برای باغات انگور دیم موجود (رقم کلاهداری) برابر 2/336 هزار ریال (ناخالص) بر متر مکعب، حاکی از وجود ظرفیتها و توان محلی در ارتقای بهرهوری آب سبز برای احداث یا اصلاح باغات دیم انگور ارقام جدید (ترکمن 4 و رشه) با رعایت ضوابط و تعبیه سامانه استحصال آب باران و کنترل تبخیر است.
نوع مطالعه: كاربردي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1404/11/5 | ویرایش نهایی: 1404/12/22 | پذیرش: 1405/1/1 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/4/5
