دانشیار، گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران، m.farzin@yu.ac.ir
چکیده: (258 مشاهده)
پژوهش حاضر بهمنظور تعیین سطوح مختلف سازندهای انحلالپذیر و پراکنش آن در سطح ایران به صورت توصیفی-تحلیلی و کتابخانهای با استفاده از روش تحلیل محتوای کمی انجامشده است. بدین ترتیب، بر مبنای نقشه زمینشناسی با مقیاس 1:1000000، سنگشناسی تمام سازندهای گستره ایران مورد بررسی و دستهبندی قرار گرفت. نتایج بررسی پراکنش سازندهای انحلالپذیر نشان داد 3/13 درصد از سطح خشکیهای ایران توسط سازندهای انحلالپذیر پوشیدهشده است که به 8/11 درصد سازند کربناته، 33/1 درصد سازند گچی و 18/0 درصد سازند نمکی تقسیم میشود. همچنین 55 درصد از کل سازندهای انحلالپذیر کشور در پهنه ساختاری زاگرس واقعشده است و بعد از آن، پهنه های ساختاری ایران مرکزی، سنندج-سیرجان، کپه داغ، البرز و شرق-جنوب شرق ایران بهترتیب، بیشترین تا کمترین سهم را دارند. پهنه زاگرس همچنین، بیشترین سهم سازندهای کربناته (حدود 51 درصد)، گچی (حدود 95 درصد) و نمکی (حدود 71 درصد) را به خود اختصاص داده است. در میان حوضههای اصلی کشور، حوضه دریای عمان و خلیج فارس با 49 درصد از سازندهای انحلالپذیر کشور، بیشترین سهم و پس از آن حوضه فلات مرکزی با سهم حدود 29 درصد قرار دارد. حوضه مرزی شرق نیز کمترین مقدار سازندهای کارستی ایران را داراست. حوزه آبخیز کارون بزرگ با 4/12 درصد از کل سازندهای انحلالپذیر کشور، بیشترین سهم را از آن خود کرده است. استانهای کهگیلویه و بویراحمد، ایلام، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه و همدان بهترتیب با بیش از 65، 49، 48، 46 و 40 درصد بیشترین نسبت سطح کل سازندهای انحلالپذیر به سطح استان را دارند. با توجه به لزوم مدیریت ویژه نواحی با سازندهای کارستی و انحلالپذیر، ضرورت ارائه برنامه متفاوت برای استانها و حوزههای آبخیز بر مبنای میزان سطوح کارستی نسبت به نواحی غیرکارستی یا با سطح کارست کمتر، پیام کاربردی نتایج این پژوهش است.
