در پهنههای خشک و نیمهخشک ایران، نظامهای بومی مدیریت و توزیع آب، نقشی بنیادین در تداوم حیات و استقرار سکونتگاهها ایفا کردهاند. شهرستان سمنان با برخورداری از سامانه سنتی و پیچیده توزیع آب رودخانه گلرودبار، نمونهای شاخص از این دانش بومی به شمار میآید. این نظام که بر نوبتبندی دقیق، دانش محلی و سازوکارهای مهندسی سادهلیکن کارآمد استوار است، آب را از طریق آبپخشکن موسوم به «پارا» و مجموعهای از برجمها یکنواخت ساخته، سپس بر پایه سهام استخرهای ششگانه شهر، از راه شبکه نهرها توزیع میکند. مدیریت این سامانه با مشارکت اجتماعی و به واسطه نقشهایی چون پارابان، رئیس رودخانه، قانوندار و استخربان اعمال میشود که هر یک در جهت حفظ عدالت در توزیع و کاهش هدررفت آب وظایف مشخصی بر عهده دارند. در کنار این کارکردهای مدیریتی، عناصر کالبدی نظیر استخرها، نهرها، نیزارها و باغراهها به شکلگیری منظر فرهنگی ممتازی در شهر انجامیدهاند. پژوهش پیشرو با هدف شناسایی و واکاوی دانش و فناوریهای بومی توزیع آب در سمنان، نشان میدهد که این نظام سنتی، الگویی موفق از سازگاری انسان با کمآبی و محیطهای بیابانی است و میتواند برای رویکردهای نوین مدیریت پایدار منابع آب الهامبخش باشد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1405/2/15 | ویرایش نهایی: 1405/3/26 | پذیرش: 1405/3/26 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/4/5
