Journal of Rainwater Catchment Systems

fa مکان‌یابی مناطق مناسب پخش سیلاب با روش تصمیم‌گیری BWM (مطالعه موردی: حوزه آبخیز سدفرخی-خراسان جنوبی) Locating suitable flood-spreading areas with the best-worst decision-making method (Case study: Farrokhi Dam Watershed, South Khorasan Province) تخصصي Special پژوهشي Research در دهه های اخیر، مشکلات ناشی از بروز خشکسالی ها از یک‌سو و سیلاب های مخرب از سوی دیگر، مدیران و دست اندرکاران مدیریت منابع آب کشور را بر آن داشته است که نسبت به اجرای طرح های پخش سیلاب و تغذیه مصنوعی اهتمام بیشتری داشته باشند. استفاده از سازه های بهره برداری آب به‌عنوان یکی از راهکارهای کاهش خسارت سیل همراه با بهینه سازی بهره برداری از سیلاب در احیای منابع طبیعی از دیرباز در نقاط مختلف جهان متداول بوده است. با توجه به این‌که می توان با طراحی و اجرای دقیق این اقدامات، احتمال بروز سیلاب و خسارات را به میزان قابل‌توجهی کاهش و سفرههای زیرزمینی را تغذیه نمود. در این پژوهش از تلفیق سامانه های اطلاعات مکانی و روش بهترین-بدترین (BWM) برای تعیین مناطق مناسب پخش سیلاب استفاده شد. 12 معیار تأثیرگذار بر اساس نظر کارشناسان در منطقه برای پخش سیلاب شناسایی شدند و وزن هر معیار با استفاده از روش بهترین و بدترین حساب شد، که معیار نفوذپذیری با 33/0 بیشترین تاثیر را در مکانیابی داشته است. لایههای اطلاعاتی در محیط GIS برای هر معیار آماده شد، در نهایت، با تلفیق لایه های اطلاعاتی کل منطقه برحسب معیارهای وزن‌دهی شده پهنه‌بندی شد. محدودهها به پنج طبقه در طیف کاملا ًنامناسب تا کاملاً مناسب تقسیم شد. نتایج نشان داد که بیشتر سطح محدوده در وضعیت کاملاً نامناسب با مساحت 298725 هکتار، نامناسب با مساحت 21000، وضعیت متوسط با مساحت 14300 هکتار و مناطق مناسب و کاملاً مناسب با مساحت 45811 هکتار است. هم‌چنین نفوذپذیری، شیب، و زمین‌شناسی به‌ترتیب با وزن‌های 5/0، 186/0 و 13/0 رتبه‌های اول تا سوم را کسب کرده‌اند. In recent decades, the problems caused by the occurrence of droughts on one hand and destructive floods on the other hand, have led the country's water resources managers and those involved in the implementation of flood-spreading and artificial feeding plans. The use of water harvesting structures as one of the solutions to reduce flood damage along with the optimization of flood exploitation in the restoration of natural resources has been common for a long time in different parts of the world. Considering that by carefully designing and implementing these measures, the possibility of flooding and damages can be significantly reduced and the underground aquifers can be fed. In this research, the integration of geographic information systems (GIS) and the best-worst method (BWM) was used to determine suitable flood-spreading areas. Twelve influential criteria were identified based on the opinion of experts in the region for flood-spreading, and the weight of each criterion was calculated using the BWM, and the permeability criterion with 0.33 had the most impact on location. The information layers were prepared in the GIS environment for each criterion, finally, by combining the information layers, the entire region was zoned according to the weighted criteria. The results showed that most of the area is in a completely unsuitable condition with an area of 298,725 ha, unsuitable with an area of 21,000 ha, an average condition with an area of 14,300 ha, as well as suitable and completely suitable areas with an area of 45,811 ha. In addition, permeability, slope, and geology respectively with weights of 0.5, 0.186, and 0.13 have obtained the first to third ranks. آبخیزداری, سفره های زیرزمینی, اولویت بندی, تکنیک های MCDM, شهرستان قائنات. MCDM techniques, prioritization, Qaynat city, underground aquifers, watershed management 68 85 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-480-3&slc_lang=fa&sid=1 Seyed Mehdi Khaslati سید مهدی خصلتی kheslati.mehdi1375@gmail.com 10031947532846005036 10031947532846005036 No Former M.Sc. Student, Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand, Iran دانش‌آموخته کارشناسی ارشد، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Javad Chezgi جواد چزگی chezgi@birjand.ac.ir 10031947532846005037 10031947532846005037 Yes Assistant Professor, Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand, Iran استادیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Seyed Mohammad Tajbakhsh Fakhrabadi سید محمد تاجبخش فخرآبادی tajbakhsh.m@birjand.ac.ir 10031947532846005038 10031947532846005038 No Associate Professor, Department of Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand, Iran دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Morteza Dehghani مرتضی دهقانی dehghani1199@gmail.com 10031947532846005039 10031947532846005039 No Watershed Expert, General Department of Natural Resources and Watershed Management of South Khorasan Province, Birjand, Iran کارشناس آبخیزداری، اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری خراسان جنوبی، بیرجند، ایران