fa ارزیابی روند خشکسالی و تأثیر آن بر تغییرات پوشش گیاهی شهرستان سرخس تخصصي Special پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">پوشش ‌گیاهی یکی از عوامل اساسی و کلیدی بوم‌شناختی در مناطق خشک است که به شدت تحت تأثیر فرآیند خشکسالی قرار دارد.</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">به</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span calibri="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">طوری‌که،</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">در نتیجه این تاثیرات، شدت فرسایش خاک و تخریب سرزمین افزایش خواهند یافت.</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">لذا، پژوهش حاضر با هدف بررسی روند خشکسالی و تأثیر آن بر تغییرات پوشش‌ گیاهی شهرستان سرخس در استان خراسان رضوی انجام شد. در این پژوهش از داده‌های اقلیمی بارش و دمای ماهانه ایستگاه‌های سینوپتیک و تبخیر سنجی شهرستان سرخس در بازه زمانی 21 ساله (2000 تا 2021) برای تخمین شاخص استاندارد شده بارش- تبخیر تعرق</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> (</span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SPEI</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">) </span></span><span dir="RTL" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">&nbsp;استفاده شد. جهت بررسی تغییرات پوشش‌ گیاهی نیز از تصاویر سنجنده ماهواره</span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">ETM</span></span>^{<span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">+</span></span>} <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">و</span></span> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">OLI</span></span> <span dir="RTL" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">&nbsp;و </span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">شاخص نرمال‌شده تفاوت پوشش ‌گیاهی</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> (</span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NDVI</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">) </span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">استفاده شد. شاخص</span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SPEI</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">در محیط نرم‌افزاری</span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">R</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">محاسبه شد. پیش‌بینی تغییرات پوشش ‌گیاهی برای سال 2030 نیز با استفاده از زنجیره مارکوف و در محیط نرم‌افزاری</span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">IDRISI</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">-</span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">TerrSet</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">انجام شد. در نهایت، همبستگی بین دو شاخص خشکسالی و پوشش‌ گیاهی با آزمون رگرسیون خطی مقایسه شد.</span></span> <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">نتایج این پژوهش نشان داد که بیش‌ترین میزان خشکسالی در سال‌های 2000، 2010 و 2020 در شهرستان سرخس و در سطح متوسط و شدید رخ داده است</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> بررسی تغییرات پوشش ‌گیاهی برای سال 2030 نشان داد که خاک بدون پوشش نسبت به سال 2020 افزایش یافته و سطح اراضی با سایر طبقات از جمله پوشش‌ گیاهی با تراکم متوسط و زیاد و تنک روند کاهشی داشته است. بررسی همبستگی میان دو شاخص پوشش گیاهی و خشکسالی نشان داد بیش</span></span><span style="font-size:10.0pt"><span calibri="" style="font-family:">‌</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">ترین میزان همبستگی برابر 59/0 در سطح معناداری 01/0، مشاهده شده و در سال‌های 2000 و 2020 نیز میزان ضریب همبستگی بیش‌تری به‌ترتیب به مقدار&nbsp; 52/0 و 51/0 میان پوشش گیاهی و خشکسالی وجود داشته ‌است. نتایج حاصل از بررسی ارتباط میان شاخص گیاهی </span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">NDVI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"> با شاخص اقلیمی </span></span><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">SPEI</span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:">، حکایت از وجود ارتباط مثبت این شاخص‌ها با یکدیگر داشته است. </span></span> <span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="letter-spacing:-.1pt">Vegetation cover is one of the basic and key ecological factors in arid regions, which will be severely affected by the drought process. As a result of these impacts, there will be increased intensity of soil erosion and soil degradation. Therefore, the present research was conducted to evaluate the process of drought and its impact on changes in vegetation in Sarakhs county in Khorasan Razavi province. In this research, the climate data of precipitation and monthly temperature of synoptic and evapotranspiration stations in a period of 21 years (2000 to 2021) were used to estimate the standardized precipitation-evaporation-transpiration index (SPEI). To investigate the vegetation changes, the images of ETM+ and OLI satellite sensors and the difference vegetation index (NDVI) were used. The index SPEI was calculated in the software environment R. Prediction of future vegetation cover changes is done using the Markov model and in the IDRISI-TerrSet software environment. Finally, the correlation between two indicators of drought and vegetation was compared with a linear regression test. The results of this research showed that the highest level of drought in the years 2000, 2010, and 2020 occurred in Sarkhas city at moderate and severe levels. The investigation of changes in vegetation cover in 2030 showed that the soil without cover increased compared to the year 2020, and the area of land with other classes, including vegetation with medium, high, and thin density, has decreased. Correlation analysis between vegetation cover and drought indicators showed that the highest correlation value of 0.59 at the significance level of 0.01 has been observed, and in the years 2000 and 2020, the correlation coefficient was higher at 0.52 and 0.51, respectively. The results of examining the relationship between the NDVI vegetation cover index and SPEI climatic index indicated the existence of a positive relationship between these indices.</span></span></span> تخریب سرزمین, تغییرات کاربری اراضی, مدل زنجیره مارکوف, رگرسیون خطی Climate change, Google Earth Engine System, land degradation, Markov model, linear regression 59 78 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-856-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohadese Namazi محدثه نمازی s.mhd.namazi@gmail.com 10031947532846005435 10031947532846005435 No M.Sc. Student, Department of Desert and Arid Zones, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran, Email: s.mhd.namazi@gmail.com دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه مدیریت و کنترل بیابان، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران، s.mhd.namazi@gmail.com Morteza Akbari مرتضی اکبری m-akbari@um.ac.ir 10031947532846005436 10031947532846005436 Yes Associate Professor, Department of Desert and Arid Zones, Faculty of Natural Resources and Environment, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran, Email: m-akbari@um.ac.ir; desertology@gmail.com دانشیار، گروه مدیریت مناطق خشک و بیابانی، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران، m-akbari@um.ac.ir, desertology@gmail.com Hadi Memarian هادی معماریان hadi_memarian@yahoo.com 10031947532846005437 10031947532846005437 No Associate Professor, Land Resources Management (Soil Conservation Engineering), Department of Rangeland and Watershed Management, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand, Iran, Email: hadi_memarian@yahoo.com دانشیار، گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده مرتع و آبخیزداری، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران، آدرس الکترونیکی: hadi_memarian@yahoo.com Zahra Asadolahi زهرا اسدالهی z_asadolahi@yahoo.com 10031947532846005438 10031947532846005438 No Assistant Professor, Department of Environment and Fisheries, Faculty of Agriculture and Natural Resources, University of Lorestan, Khorramabad, Iran, Email: z_asadolahi@yahoo.com استادیار، گروه محیط زیست و شیلات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران، z_asadolahi@yahoo.com