fa ارزیابی قابلیت پهنه‌ای استان فارس برای اجرای سدهای زیرزمینی تخصصي Special پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">سدهای زیرزمینی به‌عنوان سازه‌هایی مؤثر و راهبردی در مدیریت منابع آب، به ویژه در مناطق خشک و نیمه‌خشک، با کاهش تبخیر نقش مهمی در ارتقای تاب‌آوری هیدرولوژیکی دارند. این پژوهش با هدف شناسایی و پهنه‌بندی سایت‌های مستعد احداث سدهای زیرزمینی در استان فارس انجام شد. برای این منظور، رویکردی ترکیبی از سامانه اطلاعات جغرافیایی (</span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">GIS</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">) و مشاهدات میدانی به‌کار گرفته شد و داده‌های مکانی شامل نقشه‌های زمین‌شناسی، توپوگرافی، شبکه آبراهه‌ها، شیب، پراکنش جمعیت و دسترسی به راه‌ها تلفیق شد. مناطق مناسب عمدتاً شامل سازندهای آبرفتی نفوذپذیر با ضخامت کافی، لایه‌های نفوذناپذیر پایه، شیب مطلوب بستر رودخانه، جریان زیرقشری پایدار و نزدیکی به منابع مصرف آب هستند. تحلیل نتایج نشان داد که حدود ۱۰۰ محل مستعد برای انجام مطالعات تکمیلی و تفصیلی جهت اجرای سدهای زیرزمینی وجود دارد، که پهنه‌های جنوبی و مرکزی استان از قابلیت بهتری برخوردارند. این توزیع، گستردگی قابلیت‌های زمین‌شناسی و هیدرولوژیکی استان را برای احداث این نوع سازه‌ها نشان می‌دهد. در نتیجه، نقشه پراکنش این محل‌ها با سه سطح اولویت تهیه شد. اعتبارسنجی میدانی و استفاده از نظرات کارشناسان و خبرگان محلی نقش کلیدی در بهبود دقت و جامعیت نقشه داشته است. این نقشه در قالب یک ابزار دیجیتال در سامانه </span></span></span><span style="font-size:9.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">GIS</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black">، با ارائه اطلاعات مکانی دقیق، امکان تصمیم‌گیری علمی، سریع و بهینه برای بهره‌برداران و سیاست‌گذاران را فراهم می‌کند. توصیه می‌شود برای تضمین پایداری عملکرد سدهای زیرزمینی، نقشه به‌طور دوره‌ای با مطالعات تکمیلی و با توجه به تغییرات اقلیمی و ‌محیط زیستی به‌روزرسانی شود.</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span b="" mitra="" style="font-family:"><span style="color:black"> </span></span></span> <span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Subsurface dams are recognized as effective and strategic structures for water resources management, particularly in arid and semi-arid regions, where they play a key role in enhancing hydrological resilience by reducing evaporation. This study aimed to identify and delineate suitable sites for subsurface dam construction in Fars Province, Iran. A combined approach using Geographic Information Systems (GIS) and field surveys was applied, integrating spatial datasets including geological maps, topography, river networks, slope, population distribution, and road accessibility. Suitable areas were primarily characterized by sufficiently thick permeable alluvial deposits, underlying low-permeability formations, favorable riverbed slopes, stable subsurface flow, and proximity to water demand points. The analysis identified approximately 100 sites suitable for further detailed studies, with southern and central regions exhibiting higher suitability. This spatial distribution highlights the widespread geological and hydrological potential of the province for subsurface dam implementation. Consequently, a priority map with three levels was produced. Field validation and expert consultations played a key role in enhancing the accuracy and comprehensiveness of the map. Implemented as a digital GIS tool, the map provides precise spatial information to support scientific, efficient, and informed decision-making by stakeholders and policymakers. Periodic updates of the map, complemented by additional studies considering climatic and environmental changes, are recommended to ensure the sustainable performance of subsurface dams.</span></span></span> سازندهای کم‌نفوذ, جریان زیرقشری, رسوبات آبرفتی, تنگه‌های رودخانه‌ای, تاب‌آوری منابع آب Low-permeability formation, Baseflow, Alluvial deposits, River constrictions, Water resilience 57 68 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-2271-2&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Hosseinimarandi حمید حسینی مرندی hhmarand@gmail.com 10031947532846006118 10031947532846006118 Yes Assistant Professor, Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran , Email: hhmarand@gmail.com استادیار بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران، hhmarand@gmail.com Alireza Majidi علیرضا مجیدی majidi_geo@yahoo.com 10031947532846006119 10031947532846006119 No Assistant Professor, Department of Hydrology and Water Resources Development, Soil Conservation and Watershed Management Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran, Email: majidi_geo@yahoo.com استادیار بخش هیدرولوژی و توسعه منابع آب، پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، majidi_geo@yahoo.com Parsa Haghighi پارسا حقیقی parsa.msc@yahoo.com 10031947532846006120 0009-0000-5063-4237 No Research Expert, Soil Conservation and Watershed Management Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Shiraz, Iran, Email: parsa.msc@yahoo.com کارشناس پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، شیراز، ایران، parsa.msc@yahoo.com