Journal of Rainwater Catchment Systems

fa بررسی وضعیت و پراکنش انواع سازندهای انحلال پذیر در ایران Investigating the condition and distribution of soluble formations in Iran تخصصي Special پژوهشي Research پژوهش حاضر به‌منظور تعیین سطوح مختلف سازندهای انحلالپذیر و پراکنش آن در سطح ایران به صورت توصیفی-تحلیلی و کتابخانهای با استفاده از روش تحلیل محتوای کمی انجام‌شده است. بدین ترتیب، بر مبنای نقشه زمینشناسی با مقیاس 1:1000000، سنگشناسی تمام سازندهای گستره ایران مورد بررسی و دستهبندی قرار گرفت. نتایج بررسی پراکنش سازندهای انحلالپذیر نشان داد 3/13 درصد از سطح خشکیهای ایران توسط سازندهای انحلالپذیر پوشیده‌شده است که به 8/11 درصد سازند کربناته، 33/1 درصد سازند گچی و 18/0 درصد سازند نمکی تقسیم میشود. همچنین 55 درصد از کل سازندهای انحلالپذیر کشور در پهنه ساختاری زاگرس واقع‌شده است و بعد از آن، پهنه های ساختاری ایران مرکزی، سنندج-سیرجان، کپه داغ، البرز و شرق-جنوب شرق ایران به‌ترتیب، بیش‌ترین تا کم‌ترین سهم را دارند. پهنه زاگرس همچنین، بیش‌ترین سهم سازندهای کربناته (حدود 51 درصد)، گچی (حدود 95 درصد) و نمکی (حدود 71 درصد) را به خود اختصاص داده است. در میان حوضههای اصلی کشور، حوضه دریای عمان و خلیج فارس با 49 درصد از سازندهای انحلالپذیر کشور، بیش‌ترین سهم و پس از آن حوضه فلات مرکزی با سهم حدود 29 درصد قرار دارد. حوضه مرزی شرق نیز کم‌ترین مقدار سازندهای کارستی ایران را داراست. حوزه آبخیز کارون بزرگ با 4/12 درصد از کل سازندهای انحلالپذیر کشور، بیش‌ترین سهم را از آن خود کرده است. استانهای کهگیلویه و بویراحمد، ایلام، چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه و همدان به‌ترتیب با بیش از 65، 49، 48، 46 و 40 درصد بیش‌ترین نسبت سطح کل سازندهای انحلالپذیر به سطح استان را دارند. با توجه به لزوم مدیریت ویژه نواحی با سازندهای کارستی و انحلالپذیر، ضرورت ارائه برنامه متفاوت برای استانها و حوزههای آبخیز بر مبنای میزان سطوح کارستی نسبت به نواحی غیرکارستی یا با سطح کارست کم‌تر، پیام کاربردی نتایج این پژوهش است. The present study was conducted in a descriptive-analytical and library manner to determine the different levels of soluble formations and their distribution in Iran using quantitative content analysis and measurement methods. The results showed that 13.3 % of the land surface of Iran, are covered by soluble formations. Of this amount, 11.8, 1.33, and 0.18 % are related to carbonate, gypsum, and salt formations, respectively. Also, 55 %of the total soluble formations in the country are located in the Zagros structural zone; this amount for the structural zones of Central Iran, Sanandaj-Sirjan, Kopeh Dagh, Alborz and East-Southeast Iran is respectively lowest to highest. The highest share of carbonate formations (50.8%), the highest share of gypsum formations (94.7 %) and the highest share of salt formations (70.54%) is allocated to the Zagros zone. Among the main basins, the Oman Sea and Persian Gulf basins with 49 % of the country's soluble formations have the highest share, followed by the Central Plateau basin with 29 %. The eastern border basin also has the lowest amount of karst formations in Iran. Karun watershed has the highest share with 12.4 % of the country's total soluble formations. Kohgiluyeh and Boyer-Ahmad, Ilam, Chaharmahal and Bakhtiari, Kermanshah and Hamedan provinces have the highest ratio of the total surface area of soluble formations to the provincial surface area with 65, 49, 48, 46 and 40 %, respectively. In general, with knowledge of the status and distribution of soluble and karst formations, the necessity of presenting a different program for provinces based on the amount of karst surfaces compared to non-karst areas or with lower karst surfaces can be one of the guarantees of sustainable development and implementation of the principles of comprehensive watershed management in different provinces of Iran. سازند انحلال پذیر, حوضه کارستی, زاگرس, گنبد نمکی Diapire, Karst Watershed, Soluble Formation, Zagros 89 104 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-1459-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Farzin محسن فرزین m.farzin@yu.ac.ir 10031947532846006207 10031947532846006207 Yes Department of Nature Engineering, Faculty of Agriculture and Natural Resources, Yasouj University, Yasouj, Iran, M.farzin@yu.ac.ir گروه مهندسی طبیعت، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران