fa بررسی تأثیر سامانه تلفیقی هلالی آبگیر با بذرکاری درون هلالی بر پوشش گیاهی و تنوع گونه‌ای در مراتع خشک (مطالعه موردی: مراتع اسفکنی شهرستان بشرویه، خراسان جنوبی) تخصصي Special پژوهشي Research <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">احداث سازه‌های مکانیکی کوچک به ویژه هلالی‌ آبگیر به منظور جمع‌آوری آب باران و افزایش نفوذ رطوبت به خاک، نقش مؤثری در احیای پوشش گیاهی مناطق خشک و نیمه‌خشک دارد. هدف از پژوهش حاضر، بررس<span style="background:yellow">ی اثر سامانه تلفیقی هلالی آبگیر با بذرکاری درون آن</span> بر شاخص‌های پوشش سطح خاک و تنوع زیستی در مراتع اسفکنی شهرستان بشرویه در استان خراسان جنوبی بود. نمونه‌برداری از پوشش گیاهی در بهار سال </span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">1403</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> و در مرحله گلدهی گیاهان غالب به روش سیستماتیک-تصادفی و با استفاده از پلات انجام شد. خصوصیات پوشش گیاهی شامل تراکم، ترکیب، درصد پوشش‌های سطحی خاک، تعداد گونه، شاخص‌های غنای گونه‌ای (مارگالف، چائو</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> و منهینیک)، تنوع گونه‌ای (سیمپسون و شانون-وینر)، یکنواختی گونه‌ای (پیلو) و غالبیت سیمپسون در سه منطقه (داخل هلالی، خارج هلالی و شاهد) اندازه‌گیری و مقایسه گردید. نتایج نشان داد که اثر هلالی آبگیر</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> همراه با بذرکاری</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> بر پوشش کریپتوگام‌ها، لاشبرگ، سنگ و سنگریزه و پوشش گیاهی معنی‌دار بود (</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">p&le;0.05</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">)، اما بر درصد خاک لخت تأثیر معنی‌داری نداشت (</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">p&ge;0.05</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">). همچنین هلالی آبگیر بر شاخص‌های تعداد گونه، تعداد پایه، غالبیت سیمپسون، غنای مارگالف، غنای چائو</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">۱</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:"> و تنوع گونه‌ای شانون و سیمپسون تأثیر معنی‌دار نشان داد، اما بر غنای منهینیک و یکنواختی گونه‌ای معنی‌دار نبود (</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">p&ge;0.05</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">). نتایج اندازه اثر مربع امگا نشان داد که هلالی آبگیر بیشترین تأثیر را بر تعداد پایه (</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">96/0) </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">و کمترین تأثیر را بر غنای منهینیک (</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">31/0) </span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">دارد. نتایج آزمون نکویی برازش کای اسکوئر نشان داد که در مناطق داخل هلالی آبگیر و بیرون هلالی آبگیر، مدل لوگ-نرمال برازش مناسبی با داده‌های توزیع وفور گونه‌ای دارد که حاکی از پیروی توزیع فراوانی گونه‌ها از الگوی لوگ-نرمال و بیانگر جوامع پایدار و متنوع در این مناطق می‌باشد</span></span></span><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">.</span></span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" mitra="" style="font-family:">در مجموع، اثر هلالی‌ آبگیر بر خصوصیات اکولوژیکی پوشش گیاهی در مراتع تحت اجرای این طرح مثبت ارزیابی شد و بنابراین می‌توان از این روش به عنوان یکی از راهکارهای مؤثر در احیای مراتع تخریب‌شده استفاده نمود.</span></span></span> <table class="Table" style="border-collapse:collapse; border:none" width="100%"> <tbody> <tr> <td style="border-bottom:1px dashed #0070c0; width:65%; padding:0cm 2px 0cm 2px; height:19px; border-top:1px dashed #0070c0; border-right:1px dashed #0070c0; border-left:1px dashed #0070c0" valign="top"><span style="font-size:11pt"><span style="line-height:normal"><span calibri="" style="font-family:"><span style="font-size:10.0pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times="">The construction of small mechanical structures, particularly semi-circular bunds designed to collect rainwater and enhance soil moisture infiltration, plays an effective role in restoring vegetation cover in arid and semi-arid regions. The objective of the present study was to investigate the effect of <span style="background:yellow">the integrated system of semi-circular bunds with seed sowing inside them on</span> soil surface cover characteristics and biodiversity in the rangelands of Esfakany, Boshrouyeh, South Khorasan Province. Vegetation sampling was conducted in the spring of 2024, during the flowering stage of dominant plants, using a systematic-random method with quadrats. Vegetation characteristics including density, composition, percentage of soil surface cover, number of species, species richness indices (Margalef, Chao1, and Menhinick), species diversity indices (Simpson and Shannon-Wiener), species evenness (Pielou), and Simpson&#39;s dominance were measured and compared across three areas (inside the semi-circular bunds, outside the semi-circular bunds, and control). The results showed that the e<span style="background:yellow">ffect of semi-circular bunds combined with seed sowing on</span> cryptogam cover, litter, stone and gravel cover, and vegetation cover was significant (p &le; 0.05), but its effect on bare soil percentage was not significant (p &ge; 0.05). Furthermore, the semi-circular bunds significantly affected the number of species, number of individuals, Simpson&#39;s dominance, Margalef richness, Chao1 richness, and Shannon and Simpson diversity indices, while their effects on Menhinick richness and species evenness were not significant (p &ge; 0.05). The results of the omega-squared effect size indicated that the semi-circular bunds had the greatest effect on the species number of individuals (0.96) and the least effect on Menhinick richness (0.31). The chi-square goodness-of-fit test showed that in both inside and outside the semi-circular bunds, the log-normal model fitted the species abundance distribution data well, indicating that the species frequency distribution follows a log-normal pattern and reflects stable and diverse communities in these areas. Overall, the effect of semi-circular bunds on the ecological characteristics of vegetation in the rangelands where this practice was implemented was assessed as positive; therefore, this method can be used as an effective strategy for the restoration of degraded rangelands.</span></span><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:12.0pt"><span style="font-family:"B Mitra""></span></span></span></span></span></td> </tr> </tbody> </table> پوشش سطح خاک، تنوع گونه ای، مراتع تخریب شده، هلالی آبگیر degraded rangelands, semi-circular bunds, soil surface cover, species diversity 0 0 http://jircsa.ir/browse.php?a_code=A-10-1489-3&slc_lang=fa&sid=1 Sayyed Hossein Solaimani سید حسین سلیمانی solaimani.s.h@gmail.com 10031947532846006342 10031947532846006342 No Department of Rangeland and Watershed Management and Research Group of Drought and Climate Change, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand, Iran گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Moslem Rostampour مسلم رستم پور rostampour@birjand.ac.ir 10031947532846006343 10031947532846006343 Yes Department of Rangeland and Watershed Management and Research Group of Drought and Climate Change, Faculty of Natural Resources and Environment, University of Birjand, Birjand, Iran گروه مرتع و آبخیزداری و عضوگروه پژوهشی خشکسالی و تغییر اقلیم، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Reza Yari رضا یاری yarireza1364@gmail.com 10031947532846006344 10031947532846006344 No Khorasan-e-Razavi Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Mashhad, Iran. مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، بخش تحقیقات جنگل‌ها و مراتع، مشهد، ایران