با توسعه و پیشرفت جوامع، تضاد بین انسان و طبیعت در مقیاس آبخیز بهطور قابل توجهی افزایش مییابد. بر همین اساس، ارزیابی درجه سلامت آبخیز و پایش تغییرات مکانی آن میتواند بهعنوان ابزاری برای کاهش این تضاد استفاده شود. این مطالعه با تمرکز بر آبخیز حفاظت شده شیدا در استان چهارمحال و بختیاری، اهمیت استفاده از رویکردهای چندشاخصه در مدیریت و حفاظت از آبخیزها را برای مقابله با چالشهای محیطزیستی برجسته میکند. برای انجام کار،از مدل فشار-حالت-پاسخ (PSR) استفاده شد که برای پیادهسازی چارچوب اولیه، ابتدا بهترتیب پنج، 12 و 11 متغیر (طبیعی و انسانی) برای زیرشاخصهای فشار (PSI)، حالت (SSI) و پاسخ (RSI) محاسبه شد. پس از بررسی هم خطی و خودهمبستگی آنها، از هر زیرشاخص یک متغیر حذف شد و بنابراین محاسبات نهایی زیرشاخصهای مذکور با 4، 11 و 10 متغیر صورت پذیرفت. سپس نسبت به وزندهی به روش کریتیک اقدام و در نهایت با استفاده از میانگین هندسی، شاخص سلامت آبخیز (WHI) محاسبه شد. میانگین و انحراف معیار PSI، SSI، RSI و WHI بهترتیب برابر با 10/0±23/0، 04/0 ± 14/0، 02/0 ± 10/0 و 11/0 ± 47/0 بهدست آمد. همانگونه که مشاهده میشود آبخیز شیدا از نظر PSI، SSI، RSI و WHI بهترتیب در طبقات کم، بسیار کم، کم و متوسط قرار گرفته است. نتایج وزندهی کریتیک نیز نشان داد که متغیر تبخیر در ارزیابی PSI، متغیرهای درصد پوششگیاهی و درصد مواد آلی در ارزیابی SSI و متغیر اجرای سیاستگذاریها در ارزیابی RSI بیشترین تأثیر را داشتند. همچنین وزن PSI، SSI و RSI بهترتیب برابر با 48/0، 30/0 و 22/0 بهدست آمد. نتایج حاصل از پژوهش حاضر، مبنای اولیه برای توسعه شاخصهای چندمقیاسی پیشرفته و مدلهای مفهومی جامعتر که میتوانند وضعیت بومشناختی آبخیزهای حفاظت شده را به طور کاملتری منعکس کنند و مشکلات سلامت آنها را با دقت بیشتری شناسایی کند، فراهم نموده است.
Moharrami F, Khalilimoghadam B, Hazbavi Z. Analysis of spatial changes in watershed health using the conceptual model of pressure-state-response (PSR) (Case study: Sheida Protected Watershed, Chaharmahal and Bakhtiari Province). Journal of Rainwater Catchment Systems 2026; 13 (4) : 1 URL: http://jircsa.ir/article-1-589-fa.html
محرمی فائزه، خلیلی مقدم بیژن، حزباوی زینب. تحلیل تغییرات مکانی سلامت آبخیز با استفاده از مدل مفهومی فشار- حالت-پاسخ (PSR) (مطالعه موردی: آبخیزحفاظت شده شیدا، استان چهار محال و بختیاری). سامانههاي سطوح آبگير باران. 1404; 13 (4)
تکمیل و ارسال فرم تعارض منافع نویسنده گرامی ، پس از ارسال مقاله ، جهت دریافت فرم، لطفا بر روی کلمه فرم تعارض منافع کلیک نمایید و پس از تکمیل، در فایل های پیوست مقاله قرار دهید.
