شوری خاک و کمبود رطوبت از مهمترین عوامل محدودکننده استقرار پوشش گیاهی و احیای اکوسیستمها در مناطق خشک و نیمهخشک به شمار میروند. روشهای استحصال آب باران بهعنوان راهکارهایی عملی برای بهبود شرایط رطوبتی خاک و تسهیل فرآیندهای احیای اکولوژیک در اراضی تخریبشده مورد استفاده قرار گرفتهاند. در میان این روشها، سامانه فارو با ایجاد تغییر در ریزتوپوگرافی سطح خاک، تمرکز روانآب و افزایش نفوذپذیری، میتواند شرایط فیزیکی–شیمیایی خاک را بهبود بخشیده و ریززیستگاههای مناسبی برای استقرار گیاهان فراهم کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر سامانه فارو بر شوری خاک، توزیع رطوبت در پروفیل خاک و تنوع زیستی پوشش گیاهی در یک اکوسیستم خشک تخریبشده انجام شد. نمونهبرداری میدانی در تیمار فارو و شاهد انجام گرفت. نمونههای خاک از سه عمق 0–30، 30–60 و 60–90 سانتیمتر برداشت شد و هدایت الکتریکی (EC) بهعنوان شاخص شوری و رطوبت وزنی خاک بهعنوان شاخص دسترسی آب اندازهگیری شد. برای ارزیابی پاسخهای زیستی، دادههای پوشش گیاهی ثبت و شاخصهای غنا و تنوع گونهای محاسبه گردید. تحلیلهای آماری با استفاده از آزمونهای Mann–Whitney U و Welch’s t-test (متناسب با ویژگیهای دادهها) انجام شد و برای کنترل خطای نوع اول ناشی از مقایسههای متعدد، اصلاح مقادیر p به روشهای Bonferroni و نرخ کشف نادرست (FDR) اعمال گردید. نتایج نشان داد که تیمار فارو موجب کاهش معنیدار شوری خاک در هر سه عمق نسبت به شاهد شد که بیانگر آبشویی مؤثر و انتقال املاح محلول از ناحیه ریشه است. همچنین رطوبت خاک در تیمار فارو افزایش یافت و این افزایش بهویژه در لایههای زیرسطحی (30–60 و 60–90 سانتیمتر) معنیدار بود. در مقابل، تفاوت رطوبت در لایه سطحی (0–30 سانتیمتر) از نظر آماری معنیدار نبود که احتمالاً ناشی از تبخیر سریع و نوسانات کوتاهمدت رطوبت سطحی در شرایط اقلیم خشک است. تحلیلهای پوشش گیاهی نیز نشان داد که غنای گونهای و فراوانی گیاهان در تیمار فارو بیشتر از شاهد بوده است. شاخصهای وابسته به غنا واکنش سریعتری نشان دادند، در حالیکه شاخصهای وابسته به یکنواختی و غلبه گونهها تغییرات تدریجیتری داشتند؛ موضوعی که نشان میدهد بهبود شرایط خاک ابتدا موجب تسهیل استقرار گونهها شده و سپس در بلندمدت به تغییر ساختار جامعه گیاهی منجر میشود. بهطور کلی، یافتههای این پژوهش نشان میدهد سامانه فارو با کاهش شوری و افزایش رطوبت خاک، بهویژه در لایههای عمقی مؤثر بر رشد ریشه، شرایط مناسبی برای استقرار و تنوع پوشش گیاهی فراهم میکند. از اینرو، استفاده از سامانه فارو میتواند بهعنوان روشی کمهزینه و کارآمد در مدیریت پایدار سرزمین و احیای اکولوژیک اکوسیستمهای خشک و نیمهخشک مورد توجه قرار گیرد.
تکمیل و ارسال فرم تعارض منافع نویسنده گرامی ، پس از ارسال مقاله ، جهت دریافت فرم، لطفا بر روی کلمه فرم تعارض منافع کلیک نمایید و پس از تکمیل، در فایل های پیوست مقاله قرار دهید.
