بارش یکی از مهمترین مؤلفههای چرخه هیدرولوژیکی و از اصلیترین عوامل مؤثر بر مدیریت منابع آب، برنامهریزیهای محیطی و مطالعات اقلیمی است. از اینرو، تهیه نقشههای همباران دقیق و بهروز در مقیاس ملی از اهمیت ویژهای برخوردار است. هدف این پژوهش، دستیابی به روش ترکیبی مناسب برای تهیه نقشه جدید همباران ایران با استفاده از دادههای بلندمدت است. بدین منظور، دادههای بارش 1275 ایستگاه منتخب بارانسنجی، تبخیرسنجی وزارت نیرو و ایستگاههای سینوپتیک سازمان هواشناسی در دوره آماری 1367 تا 1396 گردآوری، کنترل کیفیت و بازسازی شدند. سپس میانگین بلندمدت بارندگی سالانه هر ایستگاه محاسبه و بهعنوان داده ورودی مدلهای درونیابی برای تهیه نقشه همباران سالانه ایران مورد استفاده قرار گرفت. پس از بررسی نرمال بودن دادهها و اعمال تبدیل باکس-کاکس، عملکرد روشهای وزندهی معکوس فاصله، کریجینگ معمولی، کریجینگ ساده، کوکریجینگ معمولی و کوکریجینگ ساده با مدلهای مختلف واریوگرام شامل کروی، نمایی و گوسی ارزیابی شد. همچنین چندین مدل ترکیبی بر پایه مدلهای برتر توسعه یافت. در ادامه، بهمنظور بهرهگیری همزمان از توانایی روشهای مختلف در نمایش تغییرات محلی و مدلسازی ساختار همبستگی فضایی، چندین مدل ترکیبی از طریق تلفیق خطی خروجی مدلهای برتر درونیابی توسعه یافته و مورد ارزیابی قرار گرفتند. عملکرد روشهای مختلف با استفاده از ضریب همبستگی، میانگین قدر مطلق خطا، میانگین خطای اریب و ریشه میانگین مربعات خطای نرمالشده ارزیابی شد. نتایج نشان داد که در میان مدلهای منفرد، کریجینگ معمولی با واریوگرام کروی بهترین عملکرد را داشته و با ضریب همبستگی 0.951، میانگین قدر مطلق خطای 57.2 میلیمتر و ریشه میانگین مربعات خطای نرمالشده 20.4 درصد، بهعنوان دقیقترین روش منفرد شناخته شد. روش وزندهی معکوس فاصله با توان 2.5 نیز پس از این مدل، در رتبه دوم قرار گرفت. در ادامه، با تلفیق خروجی مدلهای برتر، چندین مدل ترکیبی توسعه یافت که موجب بهبود چشمگیر دقت برآوردها شد. در این میان، مدل ترکیبی کریجینگ معمولی–کروی و وزندهی معکوس فاصله با توان 2.5 با ضریب همبستگی 0.999، میانگین قدر مطلق خطای 2.98 میلیمتر و ریشه میانگین مربعات خطای نرمالشده 1.23 درصد، بهترین عملکرد را در میان تمامی مدلهای مورد بررسی به دست آورد. همچنین، تحلیل توزیع فضایی خطای نسبی نشان داد که حدود 98.9 درصد از مساحت کشور در این مدل دارای خطایی کمتر از 10 درصد است، در حالی که این مقدار برای بهترین مدل منفرد تنها 15.7 درصد برآورد شد.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1405/4/19 | ویرایش نهایی: 1405/5/12 | پذیرش: 1405/6/25 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/6/26
تکمیل و ارسال فرم تعارض منافع نویسنده گرامی ، پس از ارسال مقاله ، جهت دریافت فرم، لطفا بر روی کلمه فرم تعارض منافع کلیک نمایید و پس از تکمیل، در فایل های پیوست مقاله قرار دهید.
