استادیار، بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابعطبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران. A.dastranj@ut.ac.ir
چکیده: (254 مشاهده)
پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی اثربخشی ادراک شده اقدامات آبخیزداری (بندهای خاکی) توسط جوامع محلی در دو حوزه آبخیز با ساختارهای معیشتی متفاوت - خانیک (با اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و قنات) و معدن فیروزه (با اقتصاد مبتنی بر معدن)- در استان خراسان رضوی انجام شد. این پژوهش کاربردی با رویکرد توصیفی- تحلیلی و روش پیمایشی صورت گرفت. دادهها از طریق مصاحبه حضوری با سرپرستان خانوار و با ابزار پرسشنامهای که توسط پژوهشگر طراحی شده، در قالب مقیاس پنجدرجهای لیکرت شامل ۲۷ گویه در چهار بعد هیدرولوژیک، اقتصادی، اجتماعی و کاهش خسارت سیل گردآوری شد. روایی محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان تأیید و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ (بالاتر از 75/0) تعیین شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران برای جوامع محدود در خانیک ۹۲ نفر و در معدن فیروزه ۱۰۶ نفر محاسبه شد. برای اولویتبندی گویهها از آزمون ناپارامتریک فریدمن و برای مقایسه توزیع پاسخهای دو جامعه مستقل از آزمون دو نمونهای کولموگروف - اسمیرنوف استفاده شد. نتایج نشان داد در بیش از ۸۵ درصد گویهها (۲۳ گویه از ۲۷ گویه) تفاوت معناداری بین دو جامعه مشاهده نشد و بیشترین همگرایی در بعد کاهش خسارت سیل بود (هر چهار گویه این بعد در پنج اولویت نخست هر دو حوضه قرار گرفتند). با این حال، تفاوتهای معناداری در چهار گویه کلیدی شامل افزایش آبدهی قنوات (X7)، افزایش آبدهی چاههای کشاورزی (X6)، افزایش قیمت اراضی زراعی (X3) و تعارض با نهاد دولتی مجری طرح (X25) بین دو حوضه به دست آمد (p<0.05). در خانیک، افزایش آبدهی قنات بالاترین اولویت (رتبه ۱) را به خود اختصاص داد، درحالیکه همین گویه در معدن فیروزه در رتبه هفتم قرار گرفت. رضایت کلی در خانیک (2/72 درصد رضایت بالا و خیلی بالا) بهطور چشمگیری بیشتر از معدن فیروزه (صفر درصد رضایت بالا) بود. یافتهها نشان میدهد اثربخشی ادراک شده پروژههای آبخیزداری - فارغ از موفقیت فنی - تابعی از ساختار اقتصادی - اجتماعی جامعه و درجه وابستگی معیشت به منابع آب و خاک است. در مناطق کشاورزی وابسته به قنات، پروژههای تغذیه آب زیرزمینی از اولویت و پذیرش اجتماعی بالاتری برخوردارند، درحالیکه در مناطق معدنمحور، حتی پروژههای موفق از نظر فنی ممکن است اثربخشی ادراک شده پایینی داشته باشند. تقویت مشارکت در نظارت و ارزیابی بهعنوان ضعیفترین حلقه مشارکت در هر دو منطقه برای پایداری بلندمدت این اقدامات ضروری است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1405/1/27 | ویرایش نهایی: 1405/5/9 | پذیرش: 1405/3/19 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/4/5 | انتشار الکترونیک: 1405/5/8
Dastranj A, Noor H. Comparative assessment of local communities' attitudes towards the effectiveness of earth dams in watersheds with different livelihood structures. Journal of Rainwater Catchment Systems 2026; 14 (2) : 2 URL: http://jircsa.ir/article-1-616-fa.html
دسترنج علی، نور حمزه. ارزیابی تطبیقی نگرش جوامع محلی به اثربخشی بندهای خاکی در حوزههای آبخیز با ساختارهای معیشتی متفاوت. سامانههاي سطوح آبگير باران. 1405; 14 (2) :23-38
تکمیل و ارسال فرم تعارض منافع نویسنده گرامی ، پس از ارسال مقاله ، جهت دریافت فرم، لطفا بر روی کلمه فرم تعارض منافع کلیک نمایید و پس از تکمیل، در فایل های پیوست مقاله قرار دهید.
