اســتادیار پژوهشی، بخش حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشــاورزی و منابع طبیعی استان سمنان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سمنان، ایران. e.yousefi.m@gmail.com
چکیده: (262 مشاهده)
در پهنههای خشک و نیمهخشک ایران، نظامهای بومی مدیریت و توزیع آب، نقشی بنیادین در تداوم حیات و استقرار سکونتگاهها ایفا میکنند. شهرستان سمنان با برخورداری از سامانه سنتی و چندلایه و مبتنی بر قواعد عرفی توزیع آب رودخانه گلرودبار، نمونهای شاخص از این دانش بومی به شمار میآید. این نظام که بر نوبتبندی دقیق، دانش محلی و سازوکارهای مهندسی ساده اما کارآمد استوار است، آب را از طریق آبپخشکن موسوم به «پارا» و مجموعهای از برجمها یکنواخت ساخته، سپس بر پایه سهام استخرهای ششگانه شهر، از راه شبکه نهرها توزیع میکند. مدیریت این سامانه با مشارکت اجتماعی و از طریق نقشهایی مانند پارابان، رئیس رودخانه، قانوندار و استخربان اعمال میشود. هر یک از این افراد وظایف مشخصی در جهت حفظ عدالت در توزیع و کاهش هدررفت آب بر عهده دارند. در کنار این کارکردهای مدیریتی، عناصر کالبدی نظیر استخرها، نهرها، نیزارها و باغراهها به شکلگیری منظر فرهنگی ممتازی در شهر منجرشدهاند. پژوهش پیشرو با هدف شناسایی و واکاوی دانش و فناوریهای بومی توزیع آب در سمنان، نشانگر آن است که این نظام سنتی، الگویی موفق از سازگاری انسان با کمآبی و محیطهای بیابانی است و میتواند برای رویکردهای نوین مدیریت پایدار منابع آب الهامبخش باشد. افزون بر این، بررسی ساختار مدیریتی و کالبدی این نظام نشان میدهد که پایداری آن حاصل تلفیق دانش بومی، مشارکت اجتماعی و سازگاری هوشمندانه با محدودیتهای اقلیمی منطقه بوده است. استمرار بهرهبرداری از این سامانه در طول نسلهای متوالی، بیانگر کارآمدی آن در تأمین عادلانه آب و حفظ تعادل میان منابع و مصارف است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1405/2/15 | ویرایش نهایی: 1405/5/9 | پذیرش: 1405/3/26 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/4/5 | انتشار الکترونیک: 1405/5/8
Yousefi Mobarhan E, Pazoki M, Karimipour H. Identification and analysis of indigenous knowledge and technologies of water distribution compatible with desert conditions (Case study: Semnan City). Journal of Rainwater Catchment Systems 2026; 14 (2) : 4 URL: http://jircsa.ir/article-1-618-fa.html
یوسفی مبرهن ابراهیم، پازکی معصومه، کریمی پور حبیب. شناسایی و واکاوی دانش و فناوریهای بومی توزیع آب سازگار با بیابان (مطالعه موردی: شهرستان سمنان). سامانههاي سطوح آبگير باران. 1405; 14 (2) :51-66
تکمیل و ارسال فرم تعارض منافع نویسنده گرامی ، پس از ارسال مقاله ، جهت دریافت فرم، لطفا بر روی کلمه فرم تعارض منافع کلیک نمایید و پس از تکمیل، در فایل های پیوست مقاله قرار دهید.
