پژوهش حاضر با هدف مقایسه تطبیقی ادراک جوامع محلی از پیامدهای اجرای پروژههای بند خاکی ( اقدامات آبخیزداری) در دو حوزه آبخیز با ساختار اقتصادی - اجتماعی متفاوت شامل خانیک (با اقتصاد مبتنی بر کشاورزی و قنات) و معدن فیروزه (با اقتصاد متکی بر معدن) در استان خراسان رضوی انجام شد. پژوهش از نوع کاربردی و به روش توصیفی- تحلیلی با رویکرد پیمایشی انجام گرفت. دادهها با استفاده از پرسشنامهی محققساخته با مقیاس پنجدرجهای لیکرت شامل ۲۷ گویه در چهار بعد هیدرولوژیک، اقتصادی، اجتماعی و کاهش خسارت سیل جمعآوری شد. روایی محتوایی پرسشنامه توسط متخصصان تأیید و پایایی آن با آلفای کرونباخ (بالای 75/0) محاسبه گردید. حجم نمونه در خانیک ۹۲ نفر و در معدن فیروزه ۱۰۶ نفر برآورد شد. برای اولویتبندی گویهها از آزمون ناپارامتریک فریدمن و برای مقایسه توزیع پاسخهای دو جامعه از آزمون دو نمونهای کولموگروف - اسمیرنوف استفاده شد. نتایج نشان داد در بیش از ۸5 % گویهها (۲۳ گویه از ۲۷ گویه) اختلاف معناداری بین دو جامعه وجود ندارد و بیشترین همگرایی در بعد کاهش خسارت سیل مشاهده شد (همه گویهها در پنج اولویت نخست هر دو حوزه). با این حال، تفاوتهای معناداری در چهار گویه کلیدی شامل افزایش آبدهی قنوات (X7)، افزایش آبدهی چاههای کشاورزی (X6)، افزایش قیمت اراضی زراعی (X3) و اختلاف با ارگان دولتی مجری طرح (X25) بین دو حوزه مشاهده گردید (p<0.05). در خانیک، افزایش آبدهی قنات بالاترین اولویت (رتبه ۱) را داشت، در حالی که در فیروزه در رتبه ۷ قرار گرفت. رضایت کلی در خانیک (2/72% رضایت بالا) به مراتب بیشتر از فیروزه (صفر درصد رضایت بالا) بود. ادراک جوامع محلی از اثربخشی پروژههای آبخیزداری نه تنها به مشخصات فنی سازهها، بلکه به ساختار اقتصادی - اجتماعی و میزان وابستگی معیشت به منابع آب و خاک بستگی دارد. در مناطق با اقتصاد کشاورزی وابسته به قنات، پروژههای تغذیه آب زیرزمینی از اولویت و پذیرش بالاتری برخوردارند، در حالی که در مناطق معدن - محور، حتی پروژههای موفق فنی ممکن است از دیدگاه جامعه اثربخشی ادراکشده پایینی داشته باشند. تقویت مشارکت در نظارت و ارزیابی به عنوان ضعیفترین حلقه مشارکت در هر دو منطقه ضروری است.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله: تخصصي دریافت: 1405/1/27 | ویرایش نهایی: 1405/3/17 | پذیرش: 1405/3/19 | انتشار الکترونیک پیش از انتشار نهایی: 1405/4/5
تکمیل و ارسال فرم تعارض منافع نویسنده گرامی ، پس از ارسال مقاله ، جهت دریافت فرم، لطفا بر روی کلمه فرم تعارض منافع کلیک نمایید و پس از تکمیل، در فایل های پیوست مقاله قرار دهید.
